Χρονολόγιο του μακροχρόνιου πολέμου της Τουρκίας κατά των μειονοτήτων της (1941-2007)

Από τον Χαρούτ Σασουνιάν – HORIZON WEEKLY

Η Δημοκρατία της Τουρκίας συχνά προβάλλεται ως «γέφυρα μεταξύ πολιτισμών» — ένα κράτος τοποθετημένο στο σταυροδρόμι ηπείρων, λαών και ιστοριών. Πίσω όμως από το καλοδουλεμένο αυτό αφήγημα, προβάλλει μια πολύ πιο σκοτεινή πραγματικότητα: ένα παρατεταμένο μοτίβο κρατικών διακρίσεων, διώξεων και μαζικής βίας σε βάρος Αρμενίων, Ελλήνων, Εβραίων, Ασσυρίων και άλλων μειονοτικών ομάδων. Κοινότητες που επί δεκαετίες βίωσαν πολιτικές και πρακτικές οι οποίες υπονόμευσαν συστηματικά την ασφάλεια, την αξιοπρέπεια και τελικά την ίδια την παρουσία τους στη χώρα.

Το τρίτο και τελευταίο μέρος του άρθρου παρουσιάζει ενδεικτικά περιστατικά από το 1941 έως το 2007, όπως τα καταγράφει η Τουρκάλα ιστορικός Αϊσέ Χουρ:

— 15 Δεκεμβρίου 1941: Οι τουρκικές αρχές αρνήθηκαν να επιτρέψουν στο υπερφορτωμένο πλοίο Struma — που μετέφερε 769 Ρουμάνους Εβραίους από την Κωνστάντζα, οι οποίοι προσπαθούσαν να διαφύγουν από τους ναζιστικούς διωγμούς — να αποβιβαστεί στην Κωνσταντινούπολη, καθ’ οδόν προς την Παλαιστίνη. Μετά από 2,5 μήνες ασθενειών, πείνας και θανάτου πάνω στο πλοίο, το Struma ρυμουλκήθηκε 23 μίλια ανοιχτά, χωρίς μηχανές, καύσιμα, τρόφιμα, νερό ή φάρμακα. Στις 24 Φεβρουαρίου 1942 το πλοίο τορπιλίστηκε και βυθίστηκε από άγνωστο υποβρύχιο. Μόνο ένας επιβάτης επέζησε.

— 11 Νοεμβρίου 1942: Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Σουκρού Σαράτζογλου επέβαλε στους μειονοτικούς πληθυσμούς τον διαβόητο «Φόρο Πλούτου», ένα από τα πιο κραυγαλέα παραδείγματα οικονομικής δίωξης. Το 87% των φορολογουμένων ήταν μη μουσουλμάνοι. Οι Αρμένιοι έμποροι φορολογήθηκαν με 232% του κεφαλαίου τους, οι Εβραίοι με 179%, οι Έλληνες με 156%, ενώ οι μουσουλμάνοι-Τούρκοι έμποροι μόλις με 4,94%. Όσοι δεν μπορούσαν να πληρώσουν στάλθηκαν σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας στο εσωτερικό της χώρας. Η «Τραγωδία του Φόρου Πλούτου», που διήρκεσε έως τον Μάρτιο του 1944, οδήγησε οικογένειες σε απώλεια σπιτιών και επιχειρήσεων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε απώλεια ζωών. Ο νόμος καταργήθηκε, όμως η ζημιά αποδείχθηκε μόνιμη.

— 1946: Για πρώτη φορά, μη μουσουλμάνοι απόφοιτοι πανεπιστημίου απέκτησαν τη δυνατότητα να υπηρετούν στον στρατό ως έφεδροι αξιωματικοί. Ωστόσο, έκτοτε, κανένας μη μουσουλμάνος δεν προήχθη στον βαθμό του διοικητή στις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις.

— 1946: Το κυβερνών κόμμα εξέδωσε εσωτερική έκθεση, στην οποία αναφερόταν: «Πρέπει να λάβουμε σοβαρά μέτρα, ειδικά κατά των Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη… Ούτε ένας Έλληνας δεν πρέπει να έχει απομείνει σε αυτή την πόλη μέχρι το 1953, την 500ή επέτειο της οθωμανικής κατάκτησης της Κωνσταντινούπολης». Κατά την ίδια έκθεση, «η Ανατολία θα πρέπει επίσης να καθαριστεί από μη μουσουλμάνους».

— 1948: Όταν Εβραίοι προσπάθησαν να μεταναστεύσουν στο νεοσύστατο κράτος του Ισραήλ και Αρμένιοι στη Σοβιετική Αρμενία, η τουρκική κυβέρνηση και ο προσκείμενος Τύπος — ενώ επί χρόνια εργάζονταν για την περιθωριοποίησή τους — άρχισαν να παρουσιάζουν όσους επιθυμούσαν να φύγουν ως «προδότες».

— 6-7 Σεπτεμβρίου 1955: Εκδηλώθηκε μεγάλης κλίμακας, κρατικά οργανωμένο πογκρόμ με κύριο στόχο τον ελληνικό πληθυσμό της Κωνσταντινούπολης. Τα γεγονότα επεκτάθηκαν και σε άλλες πόλεις, όπως η Σμύρνη, τα Άδανα και η Τραπεζούντα, ενώ επιθέσεις δέχθηκαν επίσης Αρμένιοι και Εβραίοι. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, σκοτώθηκαν 3 άνθρωποι, ενώ άλλες ανεβάζουν τον αριθμό σε 11. Περίπου 300 τραυματίστηκαν και εκατοντάδες γυναίκες βιάστηκαν. Επισήμως καταγράφηκαν επιθέσεις σε περισσότερα από 5.300 κτίρια, ενώ ανεπίσημες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό κοντά στις 7.000. Οι ζημιές υπολογίστηκαν από 150 εκατομμύρια έως και 1 δισεκατομμύριο λίρες.

— 1964: Με την όξυνση των εντάσεων με την Ελλάδα, η Τουρκία ακύρωσε μονομερώς τη «Συνθήκη Φιλίας» του 1930 μεταξύ Κεμάλ Ατατούρκ και Ελευθερίου Βενιζέλου. Δεκάδες χιλιάδες Έλληνες πολίτες, γεννημένοι και μεγαλωμένοι στην Τουρκία, απελάθηκαν βίαια. Τους επετράπη να πάρουν μαζί τους μόνο μία βαλίτσα και ελάχιστα χρήματα. Με την αποχώρηση και Τούρκων πολιτών ελληνικής καταγωγής, η ελληνική κοινότητα οδηγήθηκε στα όρια της εξαφάνισης.

— 1974: Με απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Τουρκίας, στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος του Ελληνικού Νοσοκομείου Μπαλικλί στην Κωνσταντινούπολη και του Κρατικού Ταμείου, οι μη μουσουλμάνοι πολίτες χαρακτηρίστηκαν επισήμως ως «μη Τούρκοι».

— 1984: Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ζήτησε άδεια να κλείσει το Θεολογικό Σεμινάριο της Χάλκης, δηλώνοντας ότι αδυνατούσε να καλύψει τα έξοδά του. Η τουρκική κυβέρνηση — η οποία έως τότε είχε κινηθεί συστηματικά προς την κατεύθυνση του κλεισίματος — απέρριψε το αίτημα, επικαλούμενη τη Συνθήκη της Λωζάνης, διμερείς συμφωνίες και την «αρχή της αμοιβαιότητας». Παρότι σήμερα το σχολείο δεν έχει μαθητές, ο Τούρκος διευθυντής, διορισμένος από το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας, εμφανίζεται καθημερινά, ενώ το Πατριαρχείο εξακολουθεί να αναλαμβάνει έξοδα για τη συντήρησή του.

— 1985 και 1990: Οι Γιαζίντι, που λατρεύουν τον «Άγγελο Παγώνι», εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους και αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν μαζικά σε δυτικές χώρες, επειδή αρνήθηκαν να γίνουν «φρουροί χωριών» εναντίον του PKK.

— Δεκαετία 2000: Ένα από τα κεντρικά θέματα στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας αναδείχθηκε η «καταπολέμηση της ιεραποστολικής δραστηριότητας».

— 15 Νοεμβρίου 2003: Δύο Τούρκοι ισλαμιστές τρομοκράτες πραγματοποίησαν επιθέσεις αυτοκτονίας στη Συναγωγή Beth Israel στο Şişli και στη Συναγωγή Neve Shalom στη Γαλατά, σκοτώνοντας 25 ανθρώπους (μαζί και οι επιτιθέμενοι) και τραυματίζοντας περισσότερους από 300.

— 5 Φεβρουαρίου 2006: Ο πατήρ Αντρέα Σαντόρο, της καθολικής εκκλησίας Σάντα Μαρία στην Τραπεζούντα, μαχαιρώθηκε μέχρι θανάτου από 16χρονο Τούρκο.

— 19 Ιανουαρίου 2007: Δολοφονήθηκε ο Χραντ Ντινκ, αρχισυντάκτης της αρμενικής εφημερίδας Agos.

— 18 Απριλίου 2007: Στη Μαλάτια, επτά νεαροί Τούρκοι εθνικιστές εισέβαλαν στον εκδοτικό οίκο Zirve — που εξέδιδε έργα σχετικά με τον Χριστιανισμό — και δολοφόνησαν με ιδιαίτερη αγριότητα τρεις εργαζόμενους.

Το ιστορικό διακρίσεων, εκτοπίσεων και βίας κατά των μειονοτήτων της Τουρκίας δεν συνιστά αλληλουχία μεμονωμένων περιστατικών, αλλά ένα συνεχές πλέγμα πολιτικών και πρακτικών που αναμόρφωσε το δημογραφικό και πολιτιστικό τοπίο της χώρας. Αρμένιοι, Έλληνες, Εβραίοι, Ασσύριοι και Γιαζίντι — κοινότητες με ρίζες στην Ανατολία επί χιλιετίες — ωθήθηκαν στο περιθώριο μέσα από νόμους, οικονομική εξόντωση, εκφοβισμό και ωμή βία. Η συρρίκνωσή τους δεν υπήρξε τυχαία· υπήρξε στοχευμένη.

(Μέρος 3 από 3)

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ

Οι διώξεις των μειονοτήτων στην Τουρκία δεν τελείωσαν το 1915. Συνεχίζονται ακόμα.

Οι διώξεις των μειονοτήτων στην Τουρκία δεν τελείωσαν το 1915. Συνεχίζονται ακόμα (1930-1941)