Νέο ρήγμα διαφαίνεται στις σχέσεις Ουάσιγκτον και ΝΑΤΟ, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να εξετάζει ένα σχέδιο αναδιάταξης αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη, με βασικό κριτήριο τη στάση που κράτησαν οι σύμμαχοι στον πόλεμο με το Ιράν. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, η αμερικανική διοίκηση μελετά το ενδεχόμενο να «τιμωρήσει» κράτη-μέλη που θεωρεί ότι δεν στήριξαν επαρκώς τις ΗΠΑ, ενώ στον αντίποδα θέλει να επιβραβεύσει χώρες που κρίθηκαν πιο πρόθυμες να συνδράμουν τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Ανάμεσα στις χώρες που εμφανίζονται να ευνοούνται από αυτή τη λογική συγκαταλέγεται και η Ελλάδα, μαζί με την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Λιθουανία.

Το σχέδιο, κατά το ίδιο δημοσίευμα, βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, όμως η κατεύθυνσή του είναι σαφής: μεταφορά αμερικανικών στρατευμάτων από χώρες που χαρακτηρίζονται «μη χρήσιμες» για τις επιχειρήσεις κατά του Ιράν προς άλλες που θεωρούνται πιο αξιόπιστες από την Ουάσιγκτον. Στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη και το ενδεχόμενο κλεισίματος αμερικανικής βάσης σε τουλάχιστον μία ευρωπαϊκή χώρα, με την Ισπανία και τη Γερμανία να αναφέρονται ως πιθανά σενάρια. Την ίδια ώρα, η συζήτηση αυτή απέχει από την πιο ακραία απειλή πλήρους αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, κάτι που, ούτως ή άλλως, δεν μπορεί να γίνει μονομερώς, αφού αμερικανικός νόμος του 2023 απαιτεί έγκριση από το Κογκρέσο ή πλειοψηφία δύο τρίτων στη Γερουσία.

Στο στόχαστρο της αμερικανικής δυσαρέσκειας φέρεται να βρίσκεται πρώτη η Ισπανία. Η WSJ σημειώνει ότι η Μαδρίτη έχει ενοχλήσει ιδιαίτερα τον Τραμπ, τόσο επειδή δεν έχει δεσμευθεί στην πορεία προς τον νέο στόχο του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες 5% του ΑΕΠ έως το 2035, όσο και επειδή εμπόδισε τη χρήση του εναέριου χώρου της από αμερικανικά αεροσκάφη που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Ο στόχος του 5% έχει πράγματι συμφωνηθεί από τους Συμμάχους στη Σύνοδο της Χάγης το 2025 και επαναβεβαιώθηκε από το ΝΑΤΟ και το 2026.

Επιφυλάξεις και ενόχληση υπάρχουν επίσης για τη Γερμανία, καθώς κορυφαίοι Γερμανοί αξιωματούχοι επέκριναν τον πόλεμο, παρότι η χώρα παραμένει κρίσιμος κόμβος για την υποστήριξη αμερικανικών επιχειρήσεων. Η Ιταλία, κατά το ίδιο ρεπορτάζ, είχε προσωρινά μπλοκάρει τη χρήση βάσης στη Σικελία, ενώ και η Γαλλία έθεσε όρους, επιτρέποντας χρήση βάσης στα νότια της χώρας μόνο αφού έλαβε διαβεβαιώσεις ότι δεν θα εξυπηρετούσε αεροσκάφη που συμμετείχαν άμεσα στα πλήγματα κατά του Ιράν.

Στον αντίποδα, οι «κερδισμένοι» της νέας αμερικανικής προσέγγισης φαίνεται να είναι κράτη της ανατολικής πτέρυγας και όσοι έδειξαν μεγαλύτερη προθυμία να διευκολύνουν τις ΗΠΑ. Η WSJ κατονομάζει την Ελλάδα, την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Λιθουανία ως χώρες που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τυχόν μετακινήσεις αμερικανικών δυνάμεων. Η εφημερίδα συνδέει αυτή την προσέγγιση αφενός με τα υψηλά ποσοστά αμυντικών δαπανών που καταγράφονται σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης, αφετέρου με την ετοιμότητα που έδειξαν ορισμένες εξ αυτών να στηρίξουν έναν διεθνή συνασπισμό επιτήρησης των Στενών του Ορμούζ. Για τη Ρουμανία ειδικά αναφέρεται ότι ενέκρινε άμεσα αμερικανικά αιτήματα για χρήση βάσεων μετά το ξέσπασμα του πολέμου.

Η στάση του Τραμπ απέναντι στη Συμμαχία παραμένει σκληρή. Σε δημόσιες παρεμβάσεις του υποστήριξε ότι το ΝΑΤΟ «δεν ήταν εκεί όταν το χρειαστήκαμε και δεν θα είναι αν το χρειαστούμε ξανά», ενώ ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε παραδέχθηκε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είναι «ξεκάθαρα απογοητευμένος» με ορισμένους συμμάχους. Την ίδια στιγμή, ο Ρούτε επιχείρησε να υπερασπιστεί τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, επισημαίνοντας ότι πολλές παρείχαν λογιστική υποστήριξη, πρόσβαση σε βάσεις και άδειες υπέρπτησης, ακόμη κι αν δεν συμμετείχαν άμεσα στην πολεμική επιχείρηση.

Πίσω από την αμερικανική σκέψη για «ανταμοιβές» και «τιμωρίες» κρύβεται μια βαθύτερη στρατηγική μετατόπιση. Εάν προχωρήσει, θα φέρει περισσότερες αμερικανικές δυνάμεις πιο κοντά στα ρωσικά σύνορα, ενισχύοντας την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, αλλά ταυτόχρονα αυξάνοντας τον κίνδυνο νέων τριβών με τη Μόσχα. Έτσι, η σύγκρουση για το Ιράν δεν δοκιμάζει μόνο τη συνοχή της Συμμαχίας· αναδιαμορφώνει και τον χάρτη ισχύος μέσα στην Ευρώπη, με την Ελλάδα να εμφανίζεται, σε αυτή τη φάση, μεταξύ των χωρών που η Ουάσιγκτον θεωρεί πιο χρήσιμες στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Με φόντο τις ραγδαίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, την ένταση στο Αιγαίο και τις μεγάλες αμυντικές κινήσεις Ελλάδας και Κύπρου, η εκπομπή «Direct News με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια» ξεδίπλωσε ένα πυκνό πλέγμα θεμάτων που συνδέουν ευθέως τη γεωπολιτική κρίση με τις ελληνικές στρατηγικές επιλογές της επόμενης ημέρας.

Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι έντονες αντιδράσεις της Τουρκίας μετά τις εξελίξεις γύρω από τα ισραηλινά συστήματα PULS και τη γενικότερη ελληνοϊσραηλινή συνεργασία. Όπως τονίστηκε στην εκπομπή, τουρκικά μέσα ενημέρωσης και λογαριασμοί στα social media επιχειρούν να παρουσιάσουν την Ελλάδα ως δύναμη που παραβιάζει συνθήκες, φτάνοντας ακόμη και στο σημείο να καλούν σε μποϊκοτάζ ελληνικών προϊόντων από τον μουσουλμανικό κόσμο. Το αφήγημα της Άγκυρας, σύμφωνα με την εκπομπή, δείχνει όχι αυτοπεποίθηση αλλά σύγχυση, καθώς η τουρκική πλευρά βλέπει να διαμορφώνεται ένα νέο πλέγμα συνεργασιών Ελλάδας, Ισραήλ και Κύπρου που την ενοχλεί βαθιά.

Την ίδια ώρα, η εκπομπή στάθηκε ιδιαίτερα και στις πληροφορίες από ισραηλινά μέσα για την προοπτική αυτοδιάθεσης των Κούρδων, με το μήνυμα προς την Ουάσιγκτον να είναι σαφές: αν οι Κούρδοι στηριχθούν τώρα, μπορούν να αποδειχθούν κρίσιμοι παίκτες και στην επόμενη φάση των ανακατατάξεων στην περιοχή. Η ανάλυση συνέδεσε ευθέως αυτό το σενάριο με τον γενικότερο σχεδιασμό αλλαγής του χάρτη της Μέσης Ανατολής, όπως υποστηρίζεται ότι επιδιώκεται μέσα από τον πόλεμο και τις νέες συμμαχίες.

Σε ό,τι αφορά την ελληνική αμυντική θωράκιση, το βάρος έπεσε στις εξελίξεις γύρω από τα P-3B, τον Κένταυρο, τα F-16 Viper, τα νέα υποβρύχια, τις φρεγάτες και τις κορβέτες. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην πιθανή παράδοση του πρώτου αναβαθμισμένου P-3B στο Πολεμικό Ναυτικό, στις πληροφορίες για ενσωμάτωση του ελληνικού αντι-drone συστήματος Κένταυρος στην άμυνα της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά και στη συζήτηση για συμπαραγωγή στην Κύπρο. Το στίγμα της εκπομπής ήταν σαφές: Ελλάδα και Κύπρος επιχειρούν να διαμορφώσουν πλέγμα άμυνας που αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, παρουσιάστηκε η εικόνα της Πολεμικής Αεροπορίας, με την Ελλάδα να ενισχύει τη θέση της μέσα από το τρίπτυχο Rafale – Viper – F-35, ενώ η Τουρκία, σύμφωνα με την ανάλυση, συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα διαθεσιμοτήτων και καθυστερήσεων. Στο ναυτικό μέτωπο, η εκπομπή στάθηκε στις προτάσεις Γάλλων, Γερμανών και Σουηδών για τα νέα ελληνικά υποβρύχια, αλλά και στην πορεία της φρεγάτας Νέαρχος, η οποία εισέρχεται σε κρίσιμη φάση δοκιμών.

Το δεύτερο μεγάλο σκέλος της εκπομπής αφορούσε το ανοιχτό θρίλερ γύρω από την εκεχειρία Ιράν – ΗΠΑ – Ισραήλ. Η εκπομπή παρουσίασε ένα τοπίο απόλυτης ρευστότητας, με τον Ντόναλντ Τραμπ να αποδέχεται πρόταση για δίβδομη αναστολή των βομβαρδισμών, το Ιράν να εμφανίζεται πρόθυμο να ανοίξει το Ορμούζ, αλλά ταυτόχρονα να παραμένουν τεράστιες διαφωνίες γύρω από τους πραγματικούς όρους της συμφωνίας. Όπως επισημάνθηκε, άλλα εμφανίζονται δημόσια από την Τεχεράνη και άλλα φέρεται να συζητούνται παρασκηνιακά με την Ουάσιγκτον, ενώ το Ισραήλ κρατά σοβαρές επιφυλάξεις και επιμένει ότι δεν έχει ολοκληρώσει τους στόχους του.

Η εκπομπή κατέγραψε επίσης τις αντιφάσεις των τελευταίων ωρών, με πυραυλικά χτυπήματα να συνεχίζονται, με το Ιράν να δίνει εντολές παύσης, με αμερικανικά και ισραηλινά κέντρα να αφήνουν ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα και με τον γερουσιαστή Γκράχαμ να ζητεί έγκριση από το Κογκρέσο για την όποια συμφωνία, στέλνοντας μήνυμα ότι τίποτα δεν έχει κλειδώσει. Το γενικό συμπέρασμα της εκπομπής ήταν πως όλοι επιχειρούν να κερδίσουν χρόνο, να ανασυνταχθούν και να κρατήσουν ανοικτό το κρίσιμο πέρασμα του Ορμούζ ώστε να μη διαλυθεί η παγκόσμια οικονομία.

Με άλλα λόγια, το Direct News παρουσίασε μια εικόνα όπου η ελληνική αποτρεπτική ισχύς, η τουρκική νευρικότητα, η κουρδική παράμετρος και το ρευστό μέτωπο Ιράν – ΗΠΑ – Ισραήλ συνδέονται σε ένα ενιαίο γεωπολιτικό κάδρο. Και το βασικό μήνυμα ήταν ένα: η περιοχή μπαίνει σε νέα εποχή και η Ελλάδα επιχειρεί να μη βρεθεί απλός θεατής, αλλά παράγοντας ισχύος.

Γράφει ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Αλέξιος Π.Παναγόπουλος (DDDr., Dr.Habil.).

Είναι ο καθηγητής που γεφύρωσε τη βιοηθική, ψυχιατρική, με τη ψυχολογία, τη βιοψυχολογία και ιατρική ανθρωπολογία, με τη ψυχολογία της θρησκείας, ως ζωή, ως έργο και ως μαρτυρία. Ο αείμνηστος καθηγητής μου ο Vladeta Jerotić υπήρξε μία από τις πλέον εμβληματικές μορφές της σύγχρονης διανόησης, συνδυάζοντας με μοναδικό τρόπο την επιστημονική αυστηρότητα της ψυχιατρικής, βιοψυχολογίας, βιοηθικής και βιοπολιτικής, με τη μεταφυσική αναζήτηση της Ορθόδοξης βιοηθικής θεολογίας. Η προσωπικότητά του δεν περιορίζεται μόνο σε ακαδημαϊκούς τίτλους· αποτέλεσε το ζωντανό παράδειγμα του ανθρώπου που επιδίωξε τη σύνθεση της επιστήμης και της πίστης. Στις εορτές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και της Μεγάλης Εβδομάδας θα βρισκόταν σε κάποιο ορθόδοξο μοναστήρι να ζήσει και βιώσει αυτή την εμπειρία.

Γεννημένος στο Βελιγράδι το 1924, ο διακεκριμένος καθηγητής μου ο ακαδημαϊκός Jerotić, σπούδασε την ιατρική και ειδικεύθηκε στην ψυχιατρική, ενώ μετεκπαιδεύτηκε σε σημαντικά δυτικά ευρωπαϊκά κέντρα. Η επιστημονική του συγκρότηση επηρεάστηκε από τα ρεύματα της βιοψυχολογίας και ψυχανάλυσης, της υπαρξιακής ψυχολογίας και της ανθρωπολογικής ψυχιατρικής. Υπηρέτησε ως καθηγητής της ιατρικής, μεταξύ άλλων και στη θεολογική σχολή του Πανεπιστημίου Βελιγραδίου, όπου δίδαξε ψυχιατρική ψυχολογία και βιοηθική, αφήνοντας βαθύ αποτύπωμα σε γενιές φοιτητών. Η διδασκαλία του δεν ήταν απλώς η μεταφορά της γνώσης· συναποτελούσε τη μύηση σε έναν τρόπο σκέψης, όπου η ψυχή δεν αναλύεται μόνο, αλλά και νοηματοδοτείται. Η σχέση του με τη θεολογία και την πνευματικότητα ήταν βιωματική. Η προσέγγισή του στην ορθόδοξη θεραπευτική πνευματικότητα υπήρξε βαθιά βιωματική και όχι μόνο δογματική. Μελετώντας τους Πατέρες της Εκκλησίας κυρίως της καθ ημάς Ανατολής, καθώς και τη χριστιανική ασκητική παράδοση, ανέπτυξε έναν διάλογο ανάμεσα στην ψυχοθεραπεία και την πνευματική ζωή, που αποτυπωνόταν στα μαθήματά του σε εμάς τους φοιτητές του, που είχαμε τη τιμή να είναι καθηγητής μας.

Ιδιαίτερη θέση στη ζωή του κατείχαν οι προσωπικές του επαφές με μορφές της ορθόδοξης πνευματικότητας, όπως ο διορατικός γέροντας Θαδδαίος της Βιτόβνιτσα, με τον οποίο συνδεόταν μέσω της κοινής αναζήτησης για την εσωτερική ειρήνη και τη θεραπεία της ανθρώπινης ύπαρξης. Βρεθήκαμε δύο τρείς φορές στη Μονή Βιτόβνιτσα και μαζί με το γέροντα Θαδδαίο ως ενθυμούμαι, όλοι μαζί, να καθαρίζουμε το χιόνι, που είχε πρόσφατα τότε πέσει. Επίσης, ενθυμούμαι το γέροντα Θαδδαίο να μας λέει ότι έρχονται τα χρόνια της Αποκάλυψης του Ιωάννου και να είμαστε εμείς οι νεώτεροι τότε, όταν θα έρθει η ώρα, να ζήσουμε με πίστη το διωγμό και την απομόνωση εκ του Αντιχρίστου.

Η διεθνής παρουσία του καθηγητή μας και οι σχέσεις του με το κράτος του Βατικανού. Αν και υπήρξε και τυπικά διπλωματικά ο εντεταλμένος πρέσβης της Σερβίας στο Βατικανό, ο καθηγητής μας Jerotić λειτούργησε και ως ο άτυπος πνευματικός «πρέσβης» της Ορθοδοξίας, αλλά και της ορθόδοξης σκέψης στη Δύση. Συμμετείχε σε διεθνή ιατρικά συνέδρια, αλλά και διαθρησκειακούς διαλόγους, για τη βιοηθική, βιοπολιτική και βιοψυχολογία, συμπεριλαμβανομένων των επαφών του με διπλωματικούς και επιστημονικούς κύκλους του Βατικανού, συμβάλλοντας στην κατανόηση των διαφορών μεταξύ Ορθοδοξίας και Ρωμαιοκαθολικισμού υπό το πρίσμα της θρησκευτικής διπλωματίας, βιοηθικής και βιοπολιτικής. Η διπλωματική και επιστημονική παρουσία του σε αυτούς τους χώρους χαρακτηριζόταν από μία σπάνια νηφαλιότητα, επιστημονικό κύρος και ειλικρινή διάθεση διαλόγου, χωρίς εκπτώσεις στην ορθόδοξη πίστη και την πολιτισμική του ταυτότητα. Πέρα από τις διπλωματικές τους επαφές ως Πρέσβης, είχε επικοινωνία και με τον μακαριστό πατριάρχη Σερβίας κ. Παύλο, τον ελληνομαθή, και το γνωρίζω, επειδή είχα βρεθεί παρών σε συναντήσεις τους. Γνώρισε και ως καθηγητές τόν άγιο Ιουστίνο Πόποβιτς και τον άγιο Νικόλαο Βελιμίροβιτς.

Το συγγραφικό του έργο είναι εκτενές και πολυσχιδές. Έγραψε δεκάδες βιβλία και μελέτες που καλύπτουν, τομείς της ψυχολογίας της θρησκείας, την ψυχοθεραπεία και την πνευματικότητα, την ανθρώπινη ελευθερία και την ευθύνη στις διαπροσωπικές σχέσεις και τα υπαρξιακά αδιέξοδα της ψυχοσωματικής οντότητας του άνω θρώσκω ανθρώπου. Η γραφή του χαρακτηρίζεται από σαφήνεια, ιατρικό και φιλοσοφικό βάθος και προσβασιμότητα, γεγονός που τον κατέστησε ιδιαίτερα αγαπητό όχι μόνο στον ακαδημαϊκό χώρο, ως ακαδημαϊκό της Ακαδημίας των Επιστημών, αλλά και στο ευρύ κοινό, οι φοιτητές του, όπως και ο γράφων, τον αγαπούσαν ως εξαίρετο άνθρωπο και διδάσκαλο.

Οι προσωπικές μαρτυρίες και η βιωματική παρουσία του σε κέρδιζε. Η αξία ενός δασκάλου δεν αποτυπώνεται μόνο στα βιβλία του, αλλά και στις εμπειρίες των μαθητών του. Οι κοινές επισκέψεις με φοιτητές του, όπως και στο Κρατικό Θέατρο του Βελιγραδίου, επίσης σε χώρους συνάντησης όπως στο ιστορικό καφέ Grčka Kraljica = ελληνίδα βασίλισσα και στο εμβληματικό Hotel Moskva Café, αποκαλύπτουν έναν άνθρωπο προσιτό, ανθρώπινο και βαθιά παιδευτικό, που σου μετέδιδε τη βιωματική γνώση και επιστήμη.

Δεν επεδίωκε την απόσταση της αλαζονείας, της ημιμάθειας και της δήθεν «αυθεντίας», αλλά ένιωθες την γνήσια εγγύτητα του συνοδοιπόρου. Η διδασκαλία του συνεχιζόταν και εκτός των αιθουσών, μέσα από συζητήσεις, πολιτιστικές εμπειρίες και πνευματικές αναζητήσεις. Ως ακαδημαϊκός, Ακαδημίας των Επιστημών, ο καθηγητής μας, ο Jerotić συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός διεπιστημονικού πεδίου που ενώνει την ψυχιατρική, τη βιοψυχολογία, τη θεολογία, τη φιλοσοφία, την ιπποκράτεια θεραπευτική της και τη σύγχρονη βιοπολιτική διπλωματία.

Η παρακαταθήκη του σε μας τους φοιτητές του συνίσταται όχι μόνο στη γνώση που παρήγαγε, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο δίδαξε να σκεφτόμαστε τον συνάνθρωπο ως μία ενιαία οντότητα ψυχική, πνευματική και κοινωνική. Ο καθηγητής μας Vladeta Jerotić δεν υπήρξε απλώς καθηγητής ή συγγραφέας· υπήρξε ο δάσκαλος της ζωής. Η σύνδεση της επιστήμης με την πίστη, της γνώσης με την εμπειρία και της θεωρίας με την πράξη καθιστά το έργο του διαχρονικό και αιώνιο. Για όσους είχαμε την τύχη να τον γνωρίσουμε προσωπικά, η μνήμη του δεν είναι μόνο ακαδημαϊκή ως ακαδημαϊκός Ακαδημιών των Επιστημών, αλλα είναι μία βαθιά υπαρξιακή και ανθρώπινη βιωματική εμπειρία και ένα πολύτιμο εφόδιο ζωής.

Υ.Γ. Αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου το 1951 και ειδικεύτηκε στη νευροψυχιατρική και την ψυχοθεραπεία. Εξειδικεύτηκε στην ψυχιατρική ψυχοθεραπεία στην Ελβετία, τη Γερμανία και τη Γαλλία. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Βέρνη, είχε συνεργασία με τον Hermann Hesse το 1959. Εργάστηκε ως επικεφαλής του τμήματος ψυχοθεραπείας στο νοσοκομείο “Dragiša Mišović” στο Βελιγράδι (1971–1985). Δίδαξε ψυχολογία και ψυχιατρική στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου. Ήταν πρόεδρος της σερβικής αναλυτικής εταιρείας (IAAP). Το 2000 εξελέγη μέλος της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών (SANU). Υπήρξε εξαιρετικά παραγωγικός, συγγράφοντας περισσότερα από 70 βιβλία και εκατοντάδες άρθρα που καλύπτουν τη βιοηθική, βιοψυχολογία, ιατρική ανθρωπολογία, ψυχανάλυση, ψυχοθεραπεία, τη θρησκεία, τη φιλοσοφία και τη λογοτεχνία. Το έργο του επικεντρώθηκε στην κατανόηση της ανθρώπινης ψυχής μέσα απ’ το πρίσμα της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης και της αναλυτικής ψυχολογίας (συχνά εμπνευσμένος απ’ τον Jung και την Ορθόδοξη Πατρολογία). Πέθανε στις 4 Σεπτεμβρίου 2018, σε ηλικία 94 ετών, στο Βελιγράδι. Σημαντικά έργα: Ο άνθρωπος και η ταυτότητά του, Νευρωτικά Φαινόμενα της Εποχής μας, Ψυχανάλυση και Πολιτισμός, Μόνο τα Έργα Αγάπης Απομένουν. θεωρείται ένας απ’ τους πιο επιδραστικούς διανοούμενους στη σύγχρονη κουλτούρα, γνωστός για την ηρεμία, τη σοφία και την ικανότητά του να συνδέει την επιστήμη με την πνευματικότητα.