Γράφει η Φανούλα Αργυρού, ΣΗΜΕΡΙΝΗ

To Imperial War Museum (IWM) στο Λονδίνο διοργάνωσε μια έκθεση με τίτλο «Emergency Exits: The Fight for Independence in Malaya Kenya and Cyprus», η οποία διήρκεσε μεταξύ 17 Οκτωβρίου 2025 και 29 Μαρτίου 2026. Είσοδος ελεύθερη.

Κύριες λεπτομέρειες που θα προβάλλονταν ήταν, οι αντι-αποικιακοί αγώνες σε τρεις πρώην αποικίες «κλειδιά», Malaya (σημερινή Μαλαισία), Κένυα (Μάου Μάου) και Κύπρο (ΕΟΚΑ). Αυτοί οι τρεις «πόλεμοι ονομάστηκαν από τη Βρετανία ως «Emergencies».

Το περιεχόμενο θα περιλάμβανε, όπως έγραψαν, ανθρώπους από όλες τις πλευρές και να άκουγαν απευθείας τις απόψεις τους, προσωπικές μαρτυρίες από αμφότερες τις πλευρές, έγγραφα Γραφείου Αποικιών και αρχειακό υλικό (χρησιμοποιώντας τα «Migrated Archives») σχετικά με τις βίαιες τελευταίες δεκαετίες της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Παρόλα ταύτα, όσον αφορά την αποικία Κύπρο, οι διοργανωτές δεν έκρυψαν την μεροληψία και προκατάληψή τους εναντίον των Ελλήνων της Κύπρου.

Το πρώτο πράγμα που έβλεπε ο επισκέπτης πατώντας το πόδι του στο παράρτημα της έκθεσης για την Κύπρο, ήταν μια ταυτότητα μιας Τουρκοκυπρίας με τη φωτογραφία της, ονόματι Αλιμέ (Alime), και τρεις πίνακες που πλαισίωναν την Αλιμέ (βλέπε φωτο) και με ένα βίντεο το οποίο πατώντας ο επισκέπτης άκουγε την Αλιμέ…

Ο ένας πίνακας έγραφε:

«Κύπρος. Από το 1925 μέχρι το 1960. Η Κύπρος ήταν υπό βρετανική αποικιακή διοίκηση.

Το 1974, ένα ελληνικό στρατιωτικό πραξικόπημα στοχεύοντας την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα ανέτρεψε την Κυβέρνηση. Πολλοί Κύπριοι τουρκικής καταγωγής δεν ήθελαν να γίνουν ΄Ελληνες υπήκοοι. Η Τουρκία εισέβαλε, και ο πόλεμος επανήλθε και πάλι στην Κύπρο. Χωριά κοντά στο σπίτι της Αλιμέ καταστράφηκαν και ολόκληρες κοινότητες σκοτώθηκαν.

Το αποτέλεσμα διαίρεσης της Κύπρου εκτόπισε χιλιάδες Έλληνες και Τούρκους Κύπριους. Λόγω των αποικιακών δεσμών με το νησί, πολλοί διέφυγαν στο Ηνωμένο Βασίλειο».

Οι αναφορές στο 1974 δεν έπρεπε να είχαν καμία σχέση με το 1955-59 και το Emergency με την ΕΟΚΑ.. Μια ενέργεια που ΑΜΕΣΑ προκαταλάμβανε αβίαστα τον επισκέπτη, ότι για όλα που ακολούθησαν μέχρι το 1974 (!) έφταιγαν οι Έλληνες της Κύπρου!

Ειδικά όσους δεν γνωρίζουν τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα…

Ο δεύτερος πίνακας εισήγαγε την Τουρκοκυπρία Αλιμέ. Έγραφε ότι η Αλιμέ είναι από το χωριό Yedkonuk, σε ηλικία 13 χρόνων κεντούσε με άλλες συγχωριανές της τραπεζομάνδυλο για την προίκα της, η Τ/κ οικογένειά της ζούσε δίπλα από Ε/κ και προσθέτει:

«Όμως το 1974 το νησί βυθίστηκε σε πόλεμο. Οι φοβερές αναμνήσεις εκείνων των χρόνων είχαν διαρκή επίδραση πάνω της. Ακόμα και τώρα, αποφεύγει να σταυρώσει στην Ελληνική πλευρά της Κύπρου… Η Αλιμέ έφερε μαζί της το τραπεζομάντυλο όταν μετανάστευσε στην Αγγλία στα αδέλφια της…».

Και ο τρίτος πίνακας έγραψε πως έλεγε η Αλιμέ: «Κάθε μέρα όταν ερχόταν ο ταχυδρόμος, διερωτώμουν αν είχα γράμμα από τη μητέρα μου».

Αυτή η ενέργεια των υπευθύνων της έκθεσης δεν μπορεί να μην ήταν σκόπιμη, δεν είχε άλλο στόχο παρά να διδόταν άμεσα η προκατειλημμένη εντύπωση και ιστορικά λανθασμένη εντύπωση στον επισκέπτη, πατώντας το πόδι του στο παράρτημα για την Κύπρο…

Στην Έκθεση υπάρχουν και 3 βίντεο με δηλώσεις τριών Ελληνοκυπρίων, της Μαρούλας Βιολάρη Ιακωβίδου (πρώτης γυναίκας δημοσιογράφου στην Κύπρο) που εργαζόταν στο ΡΙΚ, η οποία μίλησε για τους περιορισμούς στην κυκλοφορία που επέβαλαν οι αποικιοκράτες (curfews),

του Ανδρέα Μαϊμαρίδη, Πρόεδρου του Συμβουλίου Ιστορικής Μνήμης Αγώνα ΕΟΚΑ 1955-1959 ο οποίος μίλησε επίσης για την κατάσταση που επικρατούσε τότε με τους περιορισμούς, και,

του αγωνιστή της ΕΟΚΑ 1955-59 (και δικηγόρου) Ρένου Λυσιώτη. Οι αφηγήσεις του οποίου για τα βασανιστήρια που υπέστη στα χέρια των αποικιοκρατών βασανιστών, και τι του έλεγαν, είναι αποκαλυπτικές και ενοχοποιητικές για τους αποικιοκράτες και τους βάναυσους τρόπους που χρησιμοποιούσαν…

Στην Έκθεση περιλαμβάνεται και η δήλωση του Υφυπουργού για αποικιακές υποθέσεις Χένρι Χοπκινσον του Αυγούστου 1954 ότι «υπήρχαν κάποιες περιοχές στην Κοινοπολιτεία που, λόγω των ιδιαίτερων περιστάσεών τους, δεν έπρεπε να αναμένουν ποτέ πλήρη ανεξαρτησία».

‘… there are certain territories in the Commonwealth which, owing to their particular circumstances, can never expect to be fully independent.’ Henry Hopkinson, Minister of State for Colonial Affairs, 1954.

Με την έναρξη της συντονισμένης δράσης της ΕΟΚΑ, έγραψαν, η Βρετανία απάντησε με αυξημένη στρατιωτική παρουσία στο νησί, επέβαλε κατοίκων περιορισμούς (curfews), έρευνες και συλλογική τιμωρία…

Τουλάχιστον, ανέφεραν και ότι « οι αποικιακές αρχές ενεθάρρυναν την ένταξη μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων Κυπρίων, χειροτερεύοντας δικοινοτικούς διαχωρισμούς σε όλη τη νήσο. Εκείνο που ήθελε η Βρετανία στην Κύπρο ήταν ένα σημαντικό ασφαλή στρατηγικό πόστο για επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειο…αλλά έπρεπε να πείσει τους Έλληνες Κύπριους ότι η συνέχιση του βρετανικού ελέγχου ήταν πολύ πιο καλός από την Ένωση».

Δεν είδαμε όμως τις απάνθρωπες τουρκικές δολοφονίες των Ελλήνων του Κοντεμένου, από την ενέδρα που τους έστησαν οι ίδιοι οι Βρετανοί…

Επίσης, έγινε αναφορά στις αυξημένες εξουσίες που είχαν δώσει στην αστυνομία και τον στρατό να χρησιμοποιούσαν αυξημένη μέτρα για να ανοίγουν πυρ, που επιτρεπόταν για αυτό-άμυνα, προστασία κυβερνητικών κτηρίων, διάλυση διαδηλωτών και συλλήψεων…

Δεν είδαμε όμως π.χ. τη δολοφονία στις 14 Μαρτίου 1956 από βρετανό στρατιώτη, του 7χρονου Δημητράκη Δημητριάδη, στη Λάρνακα…

Διάφορες φωτογραφίες και φυλλάδια της ΕΟΚΑ πλαισίωναν την Έκθεση. Όπως μια επιστολή που επέκρινε τον Στρατηγό Γεώργιο Γρίβα…

Ανέφεραν ότι οι τουρκοκυπριακές παράνομες οργανώσεις όπως η ΤΜΤ (Turkish Resistance Organisation) που ήταν εναντίον της Ένωσης και προωθούσε διχοτόμηση (Ταξίμ), χρησιμοποιούσε βία εναντίον αμφοτέρων Ελλήνων και Τούρκων Κυπρίων που έβλεπε ως «προδότες». Μέλη της έστελναν χειρότερες απειλές θανάτου ως προειδοποίηση…

Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος ΙΙΙ, ηγήθηκε της Ελληνικής Κυπριακής κοινότητας και της ΕΟΚΑ καλώντας για Ένωση, με τον πρώην αξιωματικό του Ελληνικού στρατού Γεώργιο Γρίβα…

Αμφότερες οι πλευρές – ΕΟΚΑ και βρετανικές αποικιακές αρχές –χρησιμοποίησαν προπαγάνδα για να πείσουν το λαό, έγραψαν.

Υπήρχε και μια χειρόγραφη ζωγραφιά που αναφερόταν στο μάχη του Λιοπετρίου όπου 4 μέλη της ΕΟΚΑ σκοτώθηκαν σε μάχη με τα βρετανικά στρατεύματα τον Σεπτέμβριο του 1958…

«Πολλά όπλα της ΕΟΚΑ ήλθαν στο νησί κρυφά…» έγραψαν, όμως δεν αναφέρθηκαν στις κρυφές και παράνομες αποστολές οπλισμού από την Τουρκία στην Κύπρο που γνώριζαν οι αποικιακές αρχές στην Κύπρο…

Παραδέχθηκαν ότι «βασίζονταν πάνω στους Τούρκους αστυνομικούς …» (επικουρικούς).

Στα αντικείμενα που εκτέθηκαν και μια χειροποίητη ΣΗΜΑΙΑ με το σύνθημα «Ελευθερία ή Θάνατος»…

Τέλος, στο χρονολογικό που παρουσίασαν για την Κύπρο (με σοβαρές παραλήψεις ιστορικών σταθμών και γεγονότων) ξεκίνησαν από το 1960 και ολοκλήρωσαν το 2008 με την προεδρία Δημήτρη Χριστόφια!

Αφού τόνισαν ότι το 2005 « Η Βουλή των Αντιπροσώπων καταδίκασε τις Κυρίαρχες Περιοχές των Βάσεων ως «αποικιακά κατάλοιπα» (remnant(s) of colonialism)».

Η φωτογραφία αυτή περιλαμβανόταν με το εξής κείμενο:

«Χρήστος Σωκράτους, Ανδρέας Βουδάσκας και τα παιδιά του Χρήστου Κωνσταντίνου με τους δικηγόρους των και οικογένεια, κατά την πρώτη ακρόαση για αποζημιώσεις για τους ισχυρισμών των για επιθέσεις που διέπραξαν μέλη των βρετανικών δυνάμεων ασφαλείας.

Η κυβέρνηση του ΗΒ συμφώνησε να πληρώσει εκτός δικαστηρίου £1.000.000 αποζημίωση σε 33 Κύπριους που ισχυρίστηκαν ότι βασανίστηκαν από τα βρετανικά στρατεύματα, όμως δεν παραδέχθηκε (το ΗΒ) ευθύνη.

Σε δήλωση για την υπόθεση, η κυβέρνηση (ΗΒ) είπε ότι « Είναι λυπηρό για την κυβέρνηση του ΗΒ ότι η μετάβαση της Κύπρου από βρετανική διοίκηση στην ανεξαρτησία να πέρασε από πέντε χρόνια βίας και απώλεια ζωής, που επηρέασε όλους τους κατοίκους της νήσου»

Η ιστορία των «Migrated Archives»

Λίγα λόγια για τα «Migrated Archives», για όσους δεν γνωρίζουν.

Πολλά από αυτά τα έγγραφα στα οποία αναφέρθηκε η Έκθεση, δημοσιοποιήθηκαν στο Βρετανικό Εθνικό Αρχείο το 2011, μετά από μακρόχρονους νομικούς αγώνες που οφείλονται στην επιμονή μιας μικρής ομάδας Κενυατών, θυμάτων βασανισμού και των δικηγόρων τους.

Έτσι διασώθηκαν και ονομάστηκαν « Migrated archives» αφού πρώτα αναγκάστηκε ο τότε Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας, ενόρκως να παραδεχθεί στο δικαστήριο, την κρυφή ύπαρξή τους. Ενώ μέχρι τότε το Φόρεϊν Όφις αρνείτο την ύπαρξή τους. Και ουσιαστικά τα προόριζαν για ολοκληρωτική εξαφάνιση με καταστροφή σε… φούρνους!

Με την αποδοχή της ύπαρξής τους, το δικαστήριο διέταξε την αποδέσμευση και δημοσιοποίησή τους. Να σημειώσω, τα έγγραφα αυτά (“Migrated Archives”) ήταν έγγραφα που διατηρούσαν οι αποικιακές κυβερνήσεις στις κατά τόπους αποικίες. Μεταξύ αυτών και έγγραφα στην αποικία Κύπρο.

Η γράφουσα τα μελέτησε σε κάθε στάδιο αποδέσμευσής τους στο Εθνικό Αρχείο ξεκινώντας από το 2011 και καλύψαμε τα κυριότερα στην εφημερίδα «Σημερινή».

Πρέπει να λεχθεί όμως, ότι χιλιάδες έγγραφα που αναφέρονταν στην περίοδο εκείνη, είχαν προ πολλού αποδεσμευθεί τις δεκαετίες του 1980 και 1990, από το Αρχείο του Γραφείου Αποικιών στο Λονδίνο, και ήταν διαθέσιμα έκτοτε για έρευνα και μελέτη στο Βρετανικό Εθνικό Αρχείο.

Τα “Migrated archives” όσον αφορά την Κύπρο, απλά ήλθαν να συμπληρώσουν τα ήδη αποδεσμευμένα έγγραφα του Γ. Αποικιών στο Λονδίνο, με ορισμένες πολύ χρήσιμες και σημαντικές λεπτομέρειες που δεν περιλάμβαναν τα πρώτα.

*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος