ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ
Αγνοούμενοι: Η πιο σκληρή μορφή απουσίας
Γράφει ο Γεώργιος Κ. Τασούδης
1. Η τραγωδία που δεν τελείωσε
Υπάρχουν τραγωδίες που κάποτε τελειώνουν. Τελειώνουν όταν πέσει η αυλαία του πολέμου, όταν σιγήσουν τα όπλα, όταν οι άνθρωποι επιστρέψουν στα σπίτια τους, όταν οι νεκροί ταφούν και οι ζωντανοί αρχίσουν, αργά και δύσκολα, να ξαναχτίζουν τη ζωή τους. Υπάρχουν όμως και τραγωδίες που αρνούνται να τελειώσουν. Όχι επειδή συνεχίζονται τα γεγονότα που τις προκάλεσαν, αλλά επειδή δεν επιτρέπουν ούτε στο πένθος να ολοκληρωθεί.
Μια τέτοια τραγωδία είναι η τραγωδία των αγνοουμένων. Η Κύπρος του 1974 δεν άφησε πίσω της μόνο νεκρούς, πρόσφυγες, κατεστραμμένες ζωές και μια πατρίδα διαιρεμένη. Άφησε και ανθρώπους των οποίων η τύχη έμεινε για χρόνια, για δεκαετίες, άγνωστη. Άφησε οικογένειες που δεν μπόρεσαν να πουν με βεβαιότητα ούτε «πέθανε» ούτε «ζει». Και μαζί τους γεννήθηκε μια ιδιότυπη πατρίδα: η πατρίδα της αναμονής.
Εκεί όπου ο χρόνος δεν κυλά όπως για τους άλλους. Εκεί όπου μια πόρτα μπορεί να παραμένει νοητά μισάνοιχτη για μισό αιώνα. Εκεί όπου ένα τηλέφωνο, ακόμη και ύστερα από δεκαετίες, μπορεί μέσα στη φαντασία να χτυπήσει και να φέρει μαζί του την ανατροπή μιας ολόκληρης ζωής.
Γιατί ο θάνατος, όσο αβάσταχτος κι αν είναι, έχει μια οδυνηρή ιδιότητα: είναι οριστικός. Η εξαφάνιση είναι διαφορετική. Ο θάνατος επιβάλλει το πένθος· η άγνοια επιβάλλει την αναμονή. Ο θάνατος τελειώνει μια ζωή· η αγνοούμενη τύχη κρατά μια οικογένεια σε εκκρεμότητα. Κι αυτή ίσως είναι η πιο σκληρή μορφή απουσίας.
2. Ο άνθρωπος πίσω από τον αριθμό
Όταν μιλούμε για αγνοουμένους, υπάρχει ένας κίνδυνος: να μιλήσουμε για αριθμούς και να ξεχάσουμε τα πρόσωπα. Πίσω όμως από κάθε αριθμό υπήρχε ένας άνθρωπος. Κάποιος που είχε όνομα, φωνή, πρόσωπο, συνήθειες. Κάποιος που καθόταν σε μια συγκεκριμένη καρέκλα στο σπίτι του, που είχε ένα κρεβάτι, ένα παλτό κρεμασμένο πίσω από την πόρτα, μια θέση στο τραπέζι. Κάποιος ήταν πατέρας, κάποιος γιος, κάποιος αδελφός, κάποιος σύζυγος, κάποιος ήταν παιδί.
Και αυτό έχει σημασία. Γιατί ο αγνοούμενος δεν είναι στατιστική κατηγορία. Είναι ένας άνθρωπος που κάποτε έφυγε από το σπίτι του και δεν επέστρεψε. Η ιστορία μπορεί να τον καταγράψει σε έναν κατάλογο. Η οικογένειά του όμως δεν τον γνώρισε ποτέ ως αριθμό. Τον γνώρισε ως τον άνθρωπό της. Γι’ αυτό και κάθε όνομα έχει μεγαλύτερη αξία από έναν αριθμό. Κάθε όνομα είναι μια ολόκληρη ζωή και κάθε ζωή δικαιούται την αλήθεια της.
3. Το δικαίωμα στην αλήθεια
Ίσως εδώ βρίσκεται η βαθύτερη διάσταση του ζητήματος. Οι οικογένειες των αγνοουμένων δεν ζητούν απλώς μια πληροφορία. Ζητούν το δικαίωμα να γνωρίζουν: τι συνέβη, πού βρίσκεται ο άνθρωπός τους, πότε και πώς πέθανε, εφόσον πέθανε, και πού βρίσκονται τα λείψανά του. Η αλήθεια δεν είναι μια πολυτέλεια που προσφέρεται στους συγγενείς όταν περισσεύει από την πολιτική. Είναι μέρος της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Και όταν ένας αγνοούμενος εντοπίζεται και ταυτοποιείται, δεν επιστρέφει στη ζωή. Επιστρέφει όμως κάτι πολύ σημαντικό στους ζωντανούς: η δυνατότητα να μετατρέψουν την αβεβαιότητα σε πένθος, την αναμονή σε μνήμη, την απουσία σε έναν συγκεκριμένο αποχαιρετισμό. Αυτό δεν είναι μικρό πράγμα. Είναι μια πράξη στοιχειώδους ανθρωπιάς.
Γιατί η ταφή δεν είναι απλώς το τέλος μιας διαδικασίας. Είναι η αναγνώριση ότι αυτός ο άνθρωπος υπήρξε, έζησε, αγαπήθηκε και αξίζει να αναπαυθεί με το όνομά του. Ο τάφος δεν αλλάζει το παρελθόν, αλλά δίνει στους ζωντανούς έναν τόπο για να συναντήσουν τη μνήμη. Ένα σημείο όπου μπορούν να σταθούν, να ανάψουν ένα κερί, να αγγίξουν έναν σταυρό, να πουν, επιτέλους, το «αντίο» που περίμεναν μια ολόκληρη ζωή.
4. Η δεύτερη απώλεια
Υπάρχει όμως και μια σκοτεινότερη διάσταση. Η βία μπορεί να αφαιρέσει έναν άνθρωπο από τη ζωή. Η σιωπή μπορεί να παρατείνει την απώλειά του. Εάν κάποιος γνωρίζει την τύχη ενός αγνοουμένου και επιλέγει να αποκρύψει την αλήθεια, η σιωπή του δεν είναι ουδέτερη. Δεν είναι απλώς η απουσία ενός λόγου. Είναι η παράταση ενός μαρτυρίου.
Γιατί εκείνος που περιμένει δεν ζητά να αλλάξει το παρελθόν. Ζητά να του επιτραπεί να το γνωρίσει. Η αλήθεια μπορεί να είναι σκληρή, μπορεί να είναι ακόμη και συντριπτική. Η άρνηση όμως της αλήθειας κρατά τον άνθρωπο αιχμάλωτο σε κάτι χειρότερο από τον πόνο της γνώσης: στην αβεβαιότητα.
Γι’ αυτό η σκόπιμη απόκρυψη της αλήθειας για την τύχη ενός αγνοουμένου αποτελεί μια μορφή δεύτερης απώλειας. Ο άνθρωπος έχει ήδη χαθεί, αλλά οι δικοί του στερούνται ακόμη και τη δυνατότητα να γνωρίζουν πώς τον έχασαν. Και έτσι η αδικία δεν παραμένει ένα γεγονός του παρελθόντος. Παρατείνεται μέσα στο παρόν, μεταφέρεται από τη μία γενιά στην άλλη. Η σιωπή, όταν χρησιμοποιείται για να αποφευχθεί η ευθύνη, παύει να είναι απλώς σιωπή. Γίνεται ένας τρόπος να συνεχίζεται η αδικία χωρίς πυροβολισμό, χωρίς κραυγή, χωρίς ορατή βία· μόνο με την απουσία της αλήθειας.
5. Η μάνα που περιμένει
Σκέφτομαι συχνά τις μάνες της Κύπρου. Εκείνες που άφησαν για χρόνια αναμμένο ένα φως προσμονής, εκείνες που κράτησαν ένα δωμάτιο σχεδόν ανέγγιχτο, εκείνες που κοίταζαν τον δρόμο, εκείνες που δεν μπόρεσαν να πουν στα παιδιά τους «ο αδελφός σας πέθανε», επειδή δεν το γνώριζαν, εκείνες που γέρασαν περιμένοντας. Δεν περίμεναν απλώς έναν άνθρωπο. Περίμεναν να επιστρέψει ο ίδιος ο κόσμος στη θέση του.
Και ίσως γι’ αυτό η τραγωδία των αγνοουμένων δεν είναι μόνο η ιστορία εκείνων που χάθηκαν. Είναι και η ιστορία εκείνων που έμειναν. Γιατί η ζωή μιας μάνας μπορεί να χωριστεί σε δύο εποχές: πριν από την εξαφάνιση και μετά από αυτήν. Κι όμως ο χρόνος συνεχίζει να περνά. Τα παιδιά μεγαλώνουν, οι άνθρωποι γερνούν, οι φωτογραφίες ξεθωριάζουν, οι φωνές χάνονται από τη μνήμη των νεότερων. Η μάνα όμως μπορεί να εξακολουθεί να περιμένει.
Κάποτε η μάνα πεθαίνει. Τότε θα μπορούσε κανείς να πει ότι τελείωσε και η αναμονή. Δεν είναι πάντοτε έτσι. Γιατί η εκκρεμότητα μπορεί να περάσει στα παιδιά, ύστερα στα εγγόνια. Όχι επειδή οι επόμενες γενιές αρνούνται να προχωρήσουν, αλλά επειδή η ιστορία δεν τους έδωσε ποτέ το δικαίωμα να κλείσουν οριστικά την πόρτα.
Ο χρόνος δεν θεραπεύει όλες τις πληγές. Μερικές φορές απλώς αλλάζει τους ανθρώπους που τις κουβαλούν.
6. Η ιστορία που δεν τελειώνει
Η Κύπρος δεν είναι η μόνη χώρα που γνώρισε το δράμα των αγνοουμένων. Οι πόλεμοι, οι εμφύλιες συγκρούσεις, οι δικτατορίες και οι μεγάλες ανθρώπινες καταστροφές άφησαν παντού ανθρώπους που χάθηκαν χωρίς να αποκατασταθεί αμέσως η τύχη τους. Όμως η Κύπρος αποτελεί μια ιδιαίτερα οδυνηρή περίπτωση, επειδή η πολιτική πραγματικότητα μπορεί να παραμένει διαιρεμένη για δεκαετίες, ενώ το ανθρώπινο ερώτημα παραμένει απλό: ένας άνθρωπος χάθηκε. Πού είναι;
Η ανθρωπιστική αναζήτηση ενός αγνοουμένου και η ιστορική διερεύνηση των συνθηκών της εξαφάνισής του δεν είναι το ίδιο πράγμα. Η πρώτη υπηρετεί την οικογένεια. Η δεύτερη υπηρετεί την ιστορική αλήθεια. Και οι δύο όμως είναι απαραίτητες.
Γιατί υπάρχει η ερώτηση: «Πού είναι ο άνθρωπός μου;» Υπάρχει όμως και μια δεύτερη: «Τι συνέβη στον άνθρωπό μου;» Και υπάρχει, ίσως, μια τρίτη, ακόμη πιο δύσκολη: «Ποιος γνώριζε;»
Καμία κοινωνία δεν μπορεί να ζητά από τη μνήμη να συμφιλιωθεί με το παρελθόν, όταν δεν έχει ακόμη το θάρρος να αντικρίσει ολόκληρη την αλήθεια του. Η συμφιλίωση δεν είναι λήθη. Η συμφιλίωση χωρίς αλήθεια κινδυνεύει να γίνει μια άλλη μορφή σιωπής. Και η μνήμη χωρίς αλήθεια κινδυνεύει να γίνει μόνιμη πληγή.
7. Ο χρόνος του αγνοουμένου
Υπάρχει κάτι παράξενο στον χρόνο των αγνοουμένων. Για τους περισσότερους ανθρώπους, το 1974 είναι ιστορία. Για μια οικογένεια αγνοουμένου, όμως, το 1974 δεν είναι απλώς παρελθόν. Είναι ένα παρόν που δεν ολοκληρώθηκε. Είναι η ημέρα που κάποιος έφυγε, η ημέρα που κάποιος δεν επέστρεψε, η ημέρα που ένα σπίτι περίμενε. Και από εκείνη την ημέρα ο χρόνος μπορεί να συνεχίστηκε για όλους τους άλλους, όχι όμως με τον ίδιο τρόπο για εκείνους που περίμεναν.
Αυτός είναι ο χρόνος της εκκρεμότητας. Ένας χρόνος που δεν μετριέται μόνο σε χρόνια. Μετριέται σε γενέθλια χωρίς εκείνον, σε γιορτές χωρίς εκείνον, σε Χριστούγεννα χωρίς εκείνον, σε οικογενειακά τραπέζια όπου μια θέση παραμένει μέσα στη μνήμη κατειλημμένη από έναν απόντα.
Και τότε καταλαβαίνουμε ότι ο αγνοούμενος δεν βρίσκεται απλώς «κάπου». Βρίσκεται μέσα στον χρόνο των άλλων. Κατοικεί στην αναμονή τους.
8. Και τότε η θεολογία σωπαίνει
Κι ύστερα υπάρχει η πίστη. Εδώ χρειάζεται προσοχή. Γιατί υπάρχουν στιγμές που η θεολογία δεν πρέπει να βιάζεται να εξηγήσει. Πρέπει πρώτα να σωπάσει, να σταθεί δίπλα στον άνθρωπο, να μην του προσφέρει εύκολες απαντήσεις εκεί όπου ο πόνος δεν χωρά σε απαντήσεις.
Πώς να μιλήσεις για την ελπίδα σε μια μάνα που δεν γνωρίζει αν το παιδί της έζησε ή πέθανε; Πώς να της εξηγήσεις το μυστήριο της παρουσίας του Θεού όταν εκείνη αναζητεί μία και μόνη παρουσία; Του παιδιού της.
Εδώ η πίστη δεν μπορεί να γίνει σύνθημα. Δεν μπορεί να ζητήσει από τη μάνα να ξεχάσει. Δεν μπορεί να της πει ότι «όλα γίνονται για κάποιο λόγο», σαν να είναι ο ανθρώπινος πόνος μια εύκολη εξίσωση. Η χριστιανική πίστη, αν θέλει να σταθεί αληθινά δίπλα στον άνθρωπο, πρέπει πρώτα να αναγνωρίσει το δικαίωμά του να πονά, να κλαίει, να ρωτά, ακόμη και να σωπαίνει.
Γιατί ο Θεός δεν έχει ανάγκη από τη βιαστική μας εξήγηση για να είναι παρών. Και η παρουσία Του δεν ακυρώνει το ερώτημα της μάνας. Το παίρνει μαζί Του. Μέσα στο μυστήριο του Σταυρού, ο χριστιανός γνωρίζει ότι ο Θεός δεν παρακολουθεί τον ανθρώπινο πόνο από απόσταση. Μπήκε ο ίδιος μέσα σε αυτόν. Γι’ αυτό και η ελπίδα δεν είναι η άρνηση του πόνου. Είναι η άρνηση ότι ο πόνος και η απουσία έχουν τον τελευταίο λόγο.
9. Αλήθεια, ταφή, μνήμη
Ίσως τελικά αυτό να είναι το χρέος μας απέναντι στους αγνοουμένους: να αναζητήσουμε την αλήθεια, να αποκαταστήσουμε τα ονόματα, να ταυτοποιήσουμε τους νεκρούς, να παραδώσουμε τους ανθρώπους στις οικογένειές τους, να τους δώσουμε την ταφή που τους οφείλεται και ύστερα να θυμόμαστε.
Όχι για να ζούμε αιώνια μέσα στο παρελθόν, αλλά για να μπορούμε να κοιτάξουμε το παρελθόν χωρίς να το παραχαράσσουμε. Δεν ζητούμε να αλλάξει η ιστορία. Ζητούμε να μην κρυφτεί. Δεν ζητούμε να επιστρέψουν οι νεκροί. Ζητούμε να επιστρέψουν τα ονόματα, τα λείψανα, η αλήθεια. Δεν ζητούμε να αναστηθεί το παρελθόν. Ζητούμε να πάψει η αβεβαιότητα να βασανίζει το παρόν.
Και ίσως εδώ βρίσκεται η πραγματική σημασία της μνήμης. Η μνήμη δεν είναι προσκόλληση. Είναι ευθύνη. Θυμόμαστε επειδή κάποιος υπήρξε. Αναζητούμε επειδή κάποιος αγαπήθηκε. Επιμένουμε επειδή ένας άνθρωπος δεν μπορεί να γίνει απλώς μια υποσημείωση της ιστορίας.
10. Το όνομα που δεν πρέπει να χαθεί
Οι αγνοούμενοι της Κύπρου δεν κατοικούν πια μόνο ανάμεσα στους ζωντανούς ούτε μόνο ανάμεσα στους νεκρούς. Κατοικούν στην αναμονή των άλλων: στη μνήμη μιας μάνας, στη φωτογραφία ενός πατέρα, στη σιωπή ενός αδελφού, στην αφήγηση ενός παιδιού που μεγάλωσε χωρίς να γνωρίσει τον γονιό του, στο εγγόνι που έμαθε να προφέρει ένα όνομα πριν ακόμη γνωρίσει το πρόσωπο.
Και ίσως γι’ αυτό ο αγνοούμενος είναι η πιο σκληρή μορφή απουσίας. Γιατί δεν έχει ακόμη βρει οριστικά τη θέση του μέσα στην ανθρώπινη μνήμη. Δεν είναι απλώς ένας νεκρός. Δεν είναι ένας ζωντανός. Είναι ένας άνθρωπος που περιμένει την αλήθεια του. Και όσο η αλήθεια δεν έχει ειπωθεί, η ιστορία δεν έχει ολοκληρώσει το χρέος της απέναντί του.
Ίσως, τελικά, το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε είναι να μην συνηθίσουμε την απουσία του. Να μην επιτρέψουμε στους αριθμούς να σβήσουν τα πρόσωπα. Να μην επιτρέψουμε στον χρόνο να μετατρέψει την αδικία σε συνήθεια. Να μην επιτρέψουμε στη λήθη να γίνει δεύτερος θάνατος.
Γιατί ο άνθρωπος δεν χάνεται ολοκληρωτικά όταν πεθαίνει. Χάνεται πραγματικά όταν παύουμε να αναζητούμε την αλήθεια του.
Και τότε, μπροστά στη μάνα που περιμένει, μπροστά στο άδειο δωμάτιο, μπροστά σε μια φωτογραφία που γέρασε περισσότερο από το πρόσωπο που απεικονίζει, ο ανθρώπινος λόγος μικραίνει. Και η θεολογία, πριν ξαναμιλήσει για την ελπίδα, σωπαίνει. Γιατί υπάρχουν ερωτήματα που δεν ζητούν πρώτα απάντηση. Ζητούν να τα αντέξεις μαζί με εκείνον που τα κουβαλά.
Και ίσως γι’ αυτό επιστρέφω σε λίγους στίχους που γεννήθηκαν από αυτή ακριβώς την αδυναμία του λόγου να παρηγορήσει τη μάνα ενός αγνοουμένου:
«Και πώς να πείσεις Παναγιάμ’
τη μάνα του αγνοουμένου
κι έτερος πως υπάρχει πανταχού παρών
εξόν του γιου της;»
Ίσως εκεί, σε αυτή την αδυναμία να δοθεί μια εύκολη απάντηση, να βρίσκεται ολόκληρη η τραγωδία των αγνοουμένων. Και ίσως η δική μας ευθύνη να είναι απλούστερη: να μην αφήσουμε ποτέ το όνομά τους να γίνει απουσία.
~
*Ο Γεώργιος Κ. Τασούδης είναι συγγραφέας και αρθρογράφος. Γεννήθηκε στην πόλη της Δράμας. Κατάγεται από τις περιοχές της Ανατολικής Θράκης (Κεσσάνη) και του Πόντου (Κοτύωρα). Ζει στο Θούριο Ορεστιάδας. Δεν γνωρίζει το πότε, το πού και το πώς θα πεθάνει, όμως, ελπίζει κι εύχεται ο θάνατος να τον βρει εν μετάνοια Χριστού. Πιστεύει ακράδαντα στη μετά θάνατον ζωή.
Αναλύσεις
Τέλος στο καθεστώς σημαντικού συμμάχου των ΗΠΑ εκτός ΝΑΤΟ για τους φίλους της Κίνας
Ένας αυξανόμενος αριθμός συμμάχων εκτός ΝΑΤΟ φλερτάρει με το Πεκίνο, αν όχι κλίνει προς αυτό. Άρθρο του Μάικλ Ρούμπιν.
Γράφει ο Μάικλ Ρούμπιν, Middle East Forum
Το καθεστώς του σημαντικού μη συμμάχου στο ΝΑΤΟ παρέχει προνόμια σε χώρες που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ, αλλά θεωρούνται κρίσιμοι σύμμαχοι. Προς το παρόν, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν σχεδόν δύο δωδεκάδες τέτοιες χώρες, από την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία έως την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Το καθεστώς δεν είναι μόνο μια διπλωματική τιμή, αλλά και μια κατάσταση που συνοδεύεται από πραγματικά πλεονεκτήματα. Ανοίγει την πόρτα σε παραδόσεις στρατιωτικών αγαθών κατά προτεραιότητα και στο δικαίωμα αγοράς συγκεκριμένης προηγμένης τεχνολογίας που δεν είναι διαθέσιμη σε άλλες χώρες, στη δυνατότητα ένταξης σε ερευνητικά προϊόντα του Υπουργείου Πολέμου και στην ικανότητα διεξαγωγής συχνά επικερδών εργασιών συντήρησης σε αμερικανικές βάσεις.
Προς το παρόν, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν σχεδόν δύο δωδεκάδες τέτοιες χώρες, από την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία έως την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα.
Η Κίνα είναι σήμερα ο μεγαλύτερος στρατιωτικός αντίπαλος της Αμερικής. Η κατασκοπεία και η κυβερνοεπίθεση έχουν κλέψει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια προηγμένης στρατιωτικής τεχνολογίας των ΗΠΑ. Ενώ κάθε πρόεδρος, από τον Πρόεδρο Τζορτζ Μπους του πρεσβύτερου μέχρι τον Μπαράκ Ομπάμα, μιλούσε για την Κίνα ως πιθανό εταίρο και όχι ως αντίπαλο και προσπαθούσε να οικειοποιηθεί το Πεκίνο, η πρώτη θητεία του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ άφησε μια κληρονομιά εδραίωσης μιας δικομματικής συναίνεσης ότι η Κίνα ήταν αντίπαλος. Ο Τραμπ δεν το έχει αντιστρέψει αυτό. Ενώ οι επικριτές του φοβόντουσαν ότι ο Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ θα μπορούσε να μιλήσει γλυκά στον Τραμπ κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής της Κίνας για να καταλήξει σε μια συμφωνία στην οποία ο Τραμπ θα θυσίαζε την άμυνα της Ταϊβάν, ο Τραμπ παρέμεινε σταθερός. Σίγουρα, ο Τραμπ δεν θεωρεί την Κίνα σύμμαχο.
Ενώ το ερώτημα σχετικά με το αν ο Τραμπ θεωρεί την Κίνα σημαντικό σύμμαχο εκτός ΝΑΤΟ μπορεί να φαίνεται γελοίο, το πρόβλημα είναι ότι ένας αυξανόμενος αριθμός σημαντικών συμμάχων εκτός ΝΑΤΟ φλερτάρει με το Πεκίνο, αν όχι κλίνει προς αυτό.
Την περασμένη εβδομάδα, το Πακιστάν, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία υπέγραψαν τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας, μια αντίληψη τύπου ΝΑΤΟ που συνδυάζει τα χρήματα της Σαουδικής Αραβίας, τις χερσαίες δυνάμεις του Πακιστάν και τη στρατιωτική βιομηχανία της Τουρκίας. Η Αίγυπτος, η πιο πυκνοκατοικημένη αραβική χώρα, μπορεί σύντομα να ενταχθεί. Το πρόβλημα με τη νέα διατύπωση είναι ότι κάθε μέλος κλίνει ολοένα και περισσότερο προς την Κίνα. Το Πακιστάν δεν είναι μόνο μεταξύ των πιο αντιαμερικανικών χωρών στον κόσμο, αλλά ουσιαστικά έχει γίνει ένα κράτος-δορυφόρος της Κίνας. Μεγάλο μέρος του στρατιωτικού εξοπλισμού του είναι κινεζικό και η Κίνα έχει κατασκευάσει το λιμάνι Γκουαντάρ σύμφωνα με στρατιωτικές προδιαγραφές. Το Ισλαμαμπάντ αναπτύσσει από κοινού το μαχητικό αεροσκάφος JF-17. Η αχαλίνωτη διαφθορά στην κορυφή έχει πλουτίσει τις πακιστανικές ελίτ, αλλά άφησε το Πακιστάν να οφείλει χρέος σχεδόν 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην Κίνα, χρήματα που δεν μπορεί να αποπληρώσει.
Η Σαουδική Αραβία, επίσης, στρέφεται ολοένα και περισσότερο προς την Κίνα. Ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει αρχίσει να δυσπιστεί ολοένα και περισσότερο προς την Ουάσινγκτον, και η πολιτική απέναντι στο βασίλειό του αλλάζει καθώς οι κυβερνήσεις αλλάζουν. Το Πεκίνο δεν απαιτεί ούτε σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ούτε ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ. Η Σαουδική Αραβία έχει επίσης αγοράσει κινεζικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυροβολικό. Η διατύπωση του Συμφώνου της Μέκκας από το Ριάντ εξέπληξε τις ΗΠΑ και ασπάζεται μια σκόπιμα ισλαμική ταυτότητα.
Είναι αρκετά άσχημο όταν οι χώρες σχηματίζουν αντιαμερικανικά μπλοκ, αλλά όταν το κάνουν οι σημαντικοί σύμμαχοι εκτός ΝΑΤΟ, είναι καιρός για μια ριζική επανεξέταση σχετικά με το ποιος γίνεται σημαντικός σύμμαχος εκτός ΝΑΤΟ και ποιος θα πρέπει να διατηρήσει τέτοια προνόμια.
Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά οι σχέσεις της με την Κίνα είναι εξίσου προβληματικές με το προηγούμενο φλερτ της με τη Ρωσία. Με απλά λόγια, αν ξεσπούσε ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος, κανείς στο Πεντάγωνο ή στο Υπουργείο Εξωτερικών δεν θα μπορούσε να πει με ποια πλευρά θα καθόταν η Τουρκία. Ενώ οι στρατιωτικές προμήθειες της Τουρκίας από την Κίνα είναι σποραδικές, η συνεργασία της με το Πακιστάν της επιτρέπει πρόσβαση στην κινεζική τεχνολογία. Η μαζική παρουσία της Huawei στην Τουρκία θέτει σε κίνδυνο όλες τις επικοινωνίες του ΝΑΤΟ.
Ο Τραμπ μπορεί να συμπαθεί τον πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Μπορεί να έχει συνεργαστεί επανειλημμένα με τον αρχηγό του πακιστανικού στρατού, Ασίμ Μουνίρ. Πρέπει, ωστόσο, να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα. Είναι αρκετά άσχημο όταν οι χώρες σχηματίζουν αντιαμερικανικά μπλοκ, αλλά όταν το κάνουν οι σημαντικοί σύμμαχοι εκτός ΝΑΤΟ, είναι καιρός για μια ριζική επανεξέταση σχετικά με το ποιος γίνεται σημαντικός σύμμαχος εκτός ΝΑΤΟ και ποιος θα πρέπει να διατηρήσει τέτοια προνόμια.
Η κυβέρνηση Τραμπ θα πρέπει να δείξει ότι οι επιλογές της έχουν συνέπειες: είναι καιρός να τερματιστεί το προνομιακό καθεστώς του Πακιστάν και της Σαουδικής Αραβίας. Θα είναι αδύνατο να αποτρέψει την Κίνα όταν οι αυτοαποκαλούμενοι κορυφαίοι σύμμαχοι της Αμερικής μπορεί επίσης να θέλουν τη νίκη της Κίνας.
Αναλύσεις
«Μαύρη τρύπα» δισεκατομμυρίων στην Ουκρανία – Το Λονδίνο ρίχνει λάδι στη φωτιά
Ο Σταύρος Καλεντερίδης αναλύει τη «μαύρη τρύπα» δισεκατομμυρίων στον αμυντικό προϋπολογισμό της Ουκρανίας, τις σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς που αγγίζουν τον στενό κύκλο του Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τις αυξανόμενες ελλείψεις σε όπλα και ανθρώπινο δυναμικό.
Μια Ουκρανία που πιέζεται ταυτόχρονα από την οικονομική ασφυξία, τη στρατιωτική φθορά και τα σκάνδαλα διαφθοράς στο εσωτερικό της παρουσίασε ο Σταύρος Καλεντερίδης στη νέα του ανάλυση. Την ίδια στιγμή, προειδοποίησε ότι η απόφαση της Βρετανίας να προσφέρει τεχνογνωσία για την παραγωγή πυραύλων Storm Shadow και SCALP σε ουκρανικό έδαφος ανεβάζει επικίνδυνα το θερμόμετρο στις σχέσεις με τη Ρωσία.
Ο αναλυτής μίλησε για μια οικονομική «μαύρη τρύπα» τουλάχιστον 23 δισ. ευρώ στον αμυντικό προϋπολογισμό του Κιέβου, η οποία, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, ενδέχεται να πλησιάζει ακόμη και τα 30 δισ. ευρώ. Όπως υποστήριξε, η ουκρανική κυβέρνηση χρησιμοποίησε μέσα στο πρώτο εξάμηνο χρήματα τα οποία είχαν προβλεφθεί για το δεύτερο μισό του έτους, με αποτέλεσμα να αναζητεί τώρα επειγόντως νέες προκαταβολές από τους Ευρωπαίους.
Το Κίεβο ζητά νέο πακέτο δισεκατομμυρίων
Ο Σταύρος Καλεντερίδης συνέδεσε το πρόβλημα με την καθυστέρηση του ευρωπαϊκού δανείου των 90 δισ. ευρώ και τις αντιρρήσεις που προέβαλε η Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν. Τα συγκεκριμένα χρήματα, όπως ανέφερε, θεωρούνται αναγκαία όχι μόνο για την αγορά όπλων, συστημάτων αεράμυνας και drones, αλλά και για την πληρωμή στρατιωτών και την οικονομική στήριξη των οικογενειών τους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, το Κίεβο χρειάζεται από 6,8 έως 8,5 δισ. ευρώ για να εξασφαλίσει την ομαλή έναρξη του επόμενου οικονομικού έτους, καθώς και περίπου 17 δισ. ευρώ για μισθούς και υποχρεώσεις προς το στρατιωτικό προσωπικό.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την πρόωρη αποδέσμευση 6,1 δισ. ευρώ για νέες αμυντικές αγορές, όμως, κατά τον αναλυτή, το ποσό αυτό αποτελεί απλώς μια προσωρινή ανάσα. Υποστήριξε, μάλιστα, ότι από το 2022 η συνολική ευρωπαϊκή βοήθεια προς την Ουκρανία έχει φτάσει τα 220 δισ. ευρώ, χωρίς να διαφαίνεται ακόμη έξοδος από το οικονομικό και στρατιωτικό αδιέξοδο.
Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν για την ελληνική συμμετοχή, λέγοντας ότι η Αθήνα έχει διαθέσει στρατιωτικό υλικό και σημαντικά κονδύλια, ενώ η ίδια η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές ανάγκες άμυνας και ασφάλειας. Έθεσε ευθέως το ερώτημα μέχρι πού μπορεί να φτάσει αυτή η οικονομική αιμορραγία και ποιος τελικά θα κληθεί να καλύψει τις νέες ουκρανικές απαιτήσεις.
Οι υποθέσεις διαφθοράς στον κύκλο του Ζελένσκι
Στο δεύτερο σκέλος της ανάλυσής του, ο Σταύρος Καλεντερίδης αναφέρθηκε σε υποθέσεις διαφθοράς που αγγίζουν πρόσωπα του στενού περιβάλλοντος του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Παρουσίασε την περίπτωση πρώην αναπληρώτριας διευθύντριας του ουκρανικού προεδρικού γραφείου, η οποία, σύμφωνα με όσα ανέφερε, κατηγορείται για δωροδοκία και υπεξαίρεση χρημάτων. Αναφέρθηκε επίσης σε βουλευτές, πρώην υπουργούς και στελέχη διαφορετικών πολιτικών παρατάξεων που φέρονται να εμπλέκονται σε ξέπλυμα χρήματος και παράνομες οικονομικές συναλλαγές.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Sense Bank, πρώην ρωσικών συμφερόντων τράπεζα που πέρασε στον έλεγχο του ουκρανικού κράτους μετά την έναρξη του πολέμου. Κατά τον Καλεντερίδη, πρόσωπα κοντά στην ουκρανική ηγεσία φέρονται να αξιοποίησαν τον κρατικό μηχανισμό και τις τραπεζικές δομές για να εμποδίσουν ελέγχους και να διαχειριστούν ύποπτες χρηματοροές.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι έρευνες δεν φτάνουν μέχρι τον ίδιο τον Ζελένσκι, αλλά λειτουργούν ως μοχλός πίεσης προς το προεδρικό περιβάλλον. Σε κάθε περίπτωση, όπως τόνισε, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη ενός συστήματος το οποίο ζητά συνεχώς νέα δισεκατομμύρια από τους Ευρωπαίους φορολογουμένους, την ώρα που σημαντικά στελέχη του βρίσκονται αντιμέτωπα με βαριές καταγγελίες.
Η Βρετανία περνά στην πρώτη γραμμή
Το πλέον επικίνδυνο μέρος της ανάλυσης αφορά, σύμφωνα με τον Σταύρο Καλεντερίδη, την απόφαση της Βρετανίας να προσφέρει στους Ουκρανούς την τεχνογνωσία για την παραγωγή πυραύλων Storm Shadow και SCALP μέσα στην Ουκρανία.
Πρόκειται για πυραύλους cruise με βεληνεκές περίπου 250 χιλιομέτρων, οι οποίοι κατασκευάζονται από την ευρωπαϊκή MBDA. Η πιθανότητα δημιουργίας γραμμών παραγωγής σε ουκρανικό έδαφος σημαίνει ότι βρετανικό και ευρωπαϊκό προσωπικό μπορεί να εμπλακεί άμεσα στην κατασκευή, τη συντήρηση και τη μεταφορά των συγκεκριμένων όπλων.
Η Μόσχα, όπως μετέφερε ο αναλυτής, αντιμετωπίζει την εξέλιξη ως άμεση βρετανική συμμετοχή στον πόλεμο. Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν προειδοποιήσει ότι οι εγκαταστάσεις παραγωγής, οι αποθήκες και οι μεταφορικοί κόμβοι των πυραύλων θα αποτελέσουν στρατιωτικούς στόχους.
Ο Καλεντερίδης στάθηκε και στη δραματική επιδείνωση των διπλωματικών σχέσεων Μόσχας–Λονδίνου, επισημαίνοντας ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας έχουν περιοριστεί στο ελάχιστο. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι ακόμη και πρώην υψηλόβαθμοι Βρετανοί στρατιωτικοί, όπως ο λόρδος Ντέιβιντ Ρίτσαρντς, έχουν ζητήσει την έναρξη στρατηγικού διαλόγου με τη Ρωσία, αναγνωρίζοντας ότι μια μετωπική σύγκρουση δεν μπορεί να ελεγχθεί.
Πίεση στο μέτωπο και έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού
Την ίδια ώρα, οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίζουν να πλήττουν ουκρανικά λιμάνια, εγκαταστάσεις παραγωγής όπλων, αποθήκες και διαμετακομιστικούς κόμβους. Κατά την εκτίμηση του Καλεντερίδη, οι επιθέσεις αυτές δυσκολεύουν σημαντικά την προσπάθεια του Κιέβου να συγκεντρώσει πυρομαχικά και να τα μεταφέρει στην πρώτη γραμμή.
Η Ουκρανία, πρόσθεσε, βρίσκεται αντιμέτωπη και με σοβαρό πρόβλημα ανθρώπινου δυναμικού. Αναφέρθηκε στις δηλώσεις του Κιθ Κέλογκ και πρώην Ουκρανών αξιωματούχων για μεγαλύτερη ένταξη των γυναικών στις ένοπλες δυνάμεις, σχολιάζοντας ότι η συζήτηση αυτή αποκαλύπτει το πραγματικό μέγεθος των απωλειών και των ελλείψεων.
Οι Patriot της Καρπάθου και το ελληνικό ερώτημα
Στην αρχή της παρέμβασής του, ο Σταύρος Καλεντερίδης έθεσε και ένα κρίσιμο ελληνικό ζήτημα: τη μεταφορά της συστοιχίας Patriot από την Κάρπαθο προς την Κρήτη, με φόντο τις απειλές του Ιράν εναντίον αμερικανικών εγκαταστάσεων.
Ο αναλυτής αμφισβήτησε το επίσημο επιχείρημα περί προστασίας της Σούδας και αναρωτήθηκε εάν στην απόφαση έπαιξε ρόλο η προηγούμενη τουρκική αντίδραση για την ανάπτυξη των Patriot στην Κάρπαθο. Παράλληλα, ζήτησε απαντήσεις για την παραμονή ελληνικής συστοιχίας στη Σαουδική Αραβία και για το μέλλον της ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στην Κυπριακή Δημοκρατία, όπου βρίσκονται μαχητικά F-16 και η φρεγάτα «Νικηφόρος Φωκάς».
Το συνολικό μήνυμα της ανάλυσης ήταν σαφές: η Ουκρανία δεν βρίσκεται απλώς μπροστά σε μια προσωρινή χρηματοδοτική δυσκολία. Αντιμετωπίζει ταυτόχρονα οικονομική ασφυξία, προβλήματα διαφθοράς, εξάντληση σε ανθρώπινο δυναμικό και αυξανόμενη στρατιωτική πίεση. Και ενώ το Κίεβο αναζητεί νέα δισεκατομμύρια, το Λονδίνο επιλέγει μια κίνηση που μπορεί να μετατρέψει τον πόλεμο δι’ αντιπροσώπων σε ευθεία αντιπαράθεση Ρωσίας και Βρετανίας — με συνέπειες που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει.
Αναλύσεις
Φίλης: Η Ελλάδα ετοιμάζεται για τον επόμενο γύρο κρίσης με την Τουρκία
Ο Δρ. Γεωπολιτικής Γιώργος Φίλης παρεμβαίνει στον Star FM και την Όλγα Λαθύρη και προειδοποιεί ότι τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα αποτελούν τον προπομπό μιας προσπάθειας επί του πεδίου διχοτόμησης του Αιγαίου.
Σαφή προειδοποίηση ότι η Ελλάδα εισέρχεται σε έναν νέο κύκλο έντασης με την Τουρκία απηύθυνε ο Δρ. Γεωπολιτικής Γιώργος Φίλης, μιλώντας στον Star FM και την Όλγα Λαθύρη. Ο γνωστός αναλυτής συνέδεσε τη μεταφορά της συστοιχίας Patriot από την Κάρπαθο στη Σούδα με την ανάγκη ενίσχυσης της ελληνικής αντιαεροπορικής άμυνας, ενώ χαρακτήρισε τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα «προπομπό της επί του πεδίου διχοτόμησης του Αιγαίου».
Κατά τον Γιώργο Φίλη, οι εξελίξεις στη Συρία, η όξυνση των σχέσεων Τουρκίας–Ισραήλ και οι νέες διεκδικήσεις της Άγκυρας στο Αιγαίο φανερώνουν ότι η περιοχή εισέρχεται στο τελικό στάδιο μιας μακράς γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
«Μπαίνουμε σε μια κατάσταση endgame, στο τελικό στάδιο ενός παιγνίου που εκτυλίσσεται εδώ και πολλά χρόνια», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η Ελλάδα ετοιμάζεται για τον επόμενο γύρο κρίσης
Αναφερόμενος στη μετακίνηση της συστοιχίας Patriot, ο Γιώργος Φίλης εκτίμησε ότι η Ελλάδα ορθώς αναδιατάσσει τις δυνάμεις της, εφόσον η απόφαση βασίζεται σε πραγματικές επιχειρησιακές ανάγκες.
Όπως εξήγησε, η ενίσχυση της αντιαεροπορικής κάλυψης της Κρήτης δημιουργεί μια πυκνότερη αμυντική ασπίδα σε ολόκληρη τη νοτιοανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, αυξάνει την προστασία έναντι πιθανών κινήσεων νοτίως της Κρήτης, σε μια περιοχή που η Τουρκία επιχειρεί να εντάξει στον σχεδιασμό του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι, εφόσον η ελληνική στρατιωτική ηγεσία εκτιμά πως η χώρα οδεύει προς νέα κρίση με την Τουρκία, τα διαθέσιμα αντιαεροπορικά συστήματα πρέπει να βρίσκονται εντός της ελληνικής επικράτειας.
«Η Ελλάδα σταδιακά ετοιμάζεται για τον επόμενο γύρο κρίσης με την Τουρκία. Όλες μας οι δυνάμεις πρέπει να είναι έτοιμες να εκπληρώσουν το χρέος τους στην πατρίδα», τόνισε.
Έθεσε, πάντως, μία κρίσιμη προϋπόθεση: η απομάκρυνση των Patriot από την Κάρπαθο δεν πρέπει να αποτελεί αποτέλεσμα τουρκικών πιέσεων. Εάν επρόκειτο για υποχώρηση έναντι απαίτησης της Άγκυρας, σημείωσε, τότε θα αποτελούσε «πολύ άσχημη εξέλιξη». Ο ίδιος δήλωσε ότι τείνει να πιστεύει πως πρόκειται για επιχειρησιακή αναδιάταξη ενόψει του δυσκολότερου περιβάλλοντος ασφαλείας που διαμορφώνεται.
«Τα τουρκικά πάρκα ελέγχουν τις εισόδους και τις εξόδους του Αιγαίου»
Το κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αφορούσε τα θαλάσσια πάρκα που εξήγγειλε η Τουρκία. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η επιλογή των περιοχών δεν είναι τυχαία, ούτε υπηρετεί απλώς περιβαλλοντικούς σκοπούς.
Ο Γιώργος Φίλης υποστήριξε ότι το ένα τουρκικό πάρκο τοποθετείται προς τη βόρεια έξοδο του Αιγαίου, κοντά στα Στενά, ενώ το δεύτερο καλύπτει τη νοτιοανατολική έξοδο και περικυκλώνει το σύμπλεγμα του Καστελλορίζου. Κατά την εκτίμησή του, ο σχεδιασμός αυτός επιδιώκει να αποκόψει την Ελλάδα από την κυπριακή ΑΟΖ και να δημιουργήσει την εικόνα ότι η Τουρκία ελέγχει τις βασικές προσβάσεις του Αιγαίου.
«Οι Τούρκοι λένε: “Εγώ ελέγχω τις εισόδους και τις εξόδους του Αιγαίου”», επισήμανε.
Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι τα θαλάσσια πάρκα αποτελούν μόνο την αφετηρία. Εάν η Ελλάδα δεν αντιδράσει στις περιοχές όπου οι τουρκικές εξαγγελίες επικαλύπτουν ελληνική υφαλοκρηπίδα και θαλάσσιες ζώνες, η Άγκυρα ενδέχεται να επιχειρήσει σταδιακά την εμπέδωση νέων τετελεσμένων.
«Είναι ο προπομπός της προσπάθειας των Τούρκων για επί του πεδίου διχοτόμηση του Αιγαίου. Είναι η αρχή του παιγνίου, όχι το τέλος», προειδοποίησε.
«Δεν αρκεί να λέμε ότι δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα»
Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε απέναντι σε μια ελληνική αντίδραση που θα περιοριστεί μόνο σε διπλωματικές δηλώσεις. Όπως είπε, δεν αρκεί η Αθήνα να χαρακτηρίζει τις τουρκικές ενέργειες άκυρες και χωρίς έννομα αποτελέσματα, την ώρα που η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει πραγματικές συνθήκες ελέγχου.
«Εμείς θα λέμε ότι δεν έχουν κανένα έννομο αποτέλεσμα και αυτοί θα εμπεδώνουν αποτελέσματα επί του πεδίου. Εάν μείνουμε στις δηλώσεις, δεν θα έχουμε καμία αξιοπιστία», σημείωσε.
Κατά τον Γιώργο Φίλη, η αποφασιστική στάση πρέπει να εκφραστεί με συγκεκριμένες κινήσεις, ώστε να αποτραπεί η εφαρμογή του τουρκικού σχεδιασμού σε περιοχές ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Πρόταση για 12 ναυτικά μίλια και ανακήρυξη ΑΟΖ
Στο πλαίσιο αυτό, τάχθηκε υπέρ της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια και της ανακήρυξης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
«Θα πρέπει να ανακηρύξουμε και 12 ναυτικά μίλια και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, εάν θέλουμε να υπερασπιστούμε τα δικαιώματά μας», δήλωσε.
Όπως ανέφερε, η Ελλάδα έχει αφήσει επί δεκαετίες ένα κενό άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων, το οποίο πλέον επιχειρεί να καλύψει η Τουρκία. Η χώρα, κατά την άποψή του, δεν μπορεί να επιτρέψει στην Άγκυρα να χρησιμοποιήσει τα θαλάσσια πάρκα ως εργαλείο γεωπολιτικής επέκτασης και αφετηρία για τη διχοτόμηση του Αιγαίου.
Με μία από τις πιο αιχμηρές φράσεις της παρέμβασής του, κάλεσε την ελληνική πολιτική ηγεσία να αποδείξει «στους Έλληνες και στους Τούρκους» ότι υπερασπίζεται εμπράκτως τα εθνικά δικαιώματα:
«Πρέπει να λειτουργούμε ως Έλληνες και όχι ως φιλέλληνες».
Η Συρία πεδίο σύγκρουσης Τουρκίας–Ισραήλ
Ο Δρ. Γεωπολιτικής ενέταξε τις ελληνοτουρκικές εξελίξεις στη μεγαλύτερη ανακατανομή ισχύος που βρίσκεται σε εξέλιξη από την Ουκρανία μέχρι τη Μέση Ανατολή.
Όπως υποστήριξε, η διεθνής τάξη δεν βρίσκεται σε φάση σταθεροποίησης, αλλά σε περίοδο αλλαγής ισορροπιών και, πιθανώς, συνόρων. Αναθεωρητικές δυνάμεις θεωρούν ότι έχουν ενισχυθεί σε σχέση με το παρελθόν και επιδιώκουν να μετατρέψουν τη νέα ισχύ τους σε γεωπολιτικό έλεγχο.
Ιδιαίτερα για τη Συρία, εκτίμησε ότι μετατρέπεται στο βασικό πεδίο όπου συγκρούονται η ισραηλινή σφαίρα επιρροής και η προσπάθεια της Τουρκίας να οικοδομήσει τη δική της περιφερειακή ζώνη ελέγχου.
«Το πιο επικίνδυνο πεδίο στη Μέση Ανατολή είναι η Συρία, γιατί εκεί συγκρούεται η σφαίρα επιρροής του Ισραήλ με την προσπάθεια δημιουργίας τουρκικής σφαίρας επιρροής», κατέληξε.
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΑϋφαντής: Έρχεται πολεμική σύγκρουση
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΓενοκτονία των Γιαζίντι: Ένα αιώνιο έγκλημα του ISIS κατά της ανθρώπινης συνείδησης
-
Άμυνα3 μήνες πρινΣάλος με εικόνες από τον «Θαλασσόλυκο 2026»: Τούρκοι δείχνουν Έλληνα αξιωματικό δίπλα σε αξιωματικό του ψευδοκράτους – Χαραλαμπίδης στο Geopolitico: “Φέρουν ευθύνες Δένδιας και Α’ΓΕΕΘΑ”
-
Άμυνα1 μήνα πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ4 εβδομάδες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
Πολιτική2 μήνες πρινΣεισμός από το Ισραήλ! Ο Υπουργός Εξωτερικών ανοίγει τον φάκελο της αναγνώρισης της γενοκτονίας των Αρμενίων
-
Αναλύσεις2 ημέρες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 εβδομάδες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»