Γράφει ο Σάββας Καλεντερίδης

Η κατάσταση που διαμορφώνεται στην περιοχή μας δεν επιτρέπει ούτε εφησυχασμό ούτε επιπόλαιες αναγνώσεις. Η αντιπαράθεση του Ισραήλ με την Τουρκία στη Συρία, η συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, οι εξελίξεις γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση και η προσπάθεια της Άγκυρας να επιβάλει τετελεσμένα σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο αποτελούν κομμάτια του ίδιου παζλ.

Δεν εξετάζουμε τις εξελίξεις με συμπάθειες και αντιπάθειες. Το βασικό κριτήριο πρέπει να είναι ένα: τι εξυπηρετεί την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.

Οι ισραηλινές κόκκινες γραμμές στη Συρία

Οι πληροφορίες που έρχονται στο φως για όσα προηγήθηκαν του ισραηλινού πλήγματος στην αεροπορική βάση στο Ιντλίμπ είναι αποκαλυπτικές για τον πραγματικό συσχετισμό δυνάμεων.

Στις 14 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε τηλεφωνική επικοινωνία του διοικητή της Μοσάντ με τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών, Άσαντ αλ-Σαϊμπάνι. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: εάν δεν σταματήσει η εγκατάσταση τουρκικών αεροπορικών, αντιαεροπορικών, αντιπυραυλικών και ηλεκτρονικών συστημάτων στη βάση, το Ισραήλ θα χτυπήσει.

Την επόμενη ημέρα ο Σαϊμπάνι μετέβη στην Κωνσταντινούπολη. Δεν συνάντησε μόνο τον Τομ Μπάρακ. Ενημέρωσε την τουρκική κυβέρνηση, το περιβάλλον του Ερντογάν και τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις. Ακολούθησε η τηλεφωνική επικοινωνία Ερντογάν–Τραμπ, με τον Τούρκο πρόεδρο να ζητά την παρέμβαση των ΗΠΑ για να συγκρατηθεί το Ισραήλ.

Λίγες ώρες αργότερα, όμως, οι Ισραηλινοί χτύπησαν. Ούτε ο Ντόναλντ Τραμπ ούτε ο Μάρκο Ρούμπιο καταδίκασαν δημοσίως την επίθεση. Αυτό έχει σημασία. Δείχνει μέχρι πού φτάνει σήμερα η δυνατότητα της Άγκυρας να επηρεάσει την Ουάσινγκτον όταν απέναντί της βρίσκεται το Ισραήλ.

Στη συνάντηση που ακολούθησε στο Αμμάν, η ισραηλινή πλευρά παρουσίασε στον Σαϊμπάνι χάρτη με τις τουρκικές στρατιωτικές θέσεις, τα συστήματα ηλεκτρονικής παρακολούθησης και τις εγκαταστάσεις έγκαιρης προειδοποίησης μέσα στη Συρία. Το μήνυμα ήταν πως όλα αυτά πρέπει να απομακρυνθούν.

Παράλληλα, το Ισραήλ ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να αποχωρήσει από το όρος Ερμών. Από εκεί υπάρχει άμεση εποπτεία της Δαμασκού. Η ισραηλινή ηγεσία δηλώνει, ουσιαστικά, στον Αχμέντ αλ-Σάρα: «Σας βλέπουμε και παραμένουμε εδώ».

Η Άγκυρα κατασκευάζει αφήγημα «αυτοάμυνας»

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάσει την αμυντική συνεργασία Ελλάδας, Κυπριακής Δημοκρατίας και Ισραήλ ως επιθετικό σχέδιο εναντίον της.

Το σχετικό άρθρο του Ιμπραήμ Καραγκιούλ δεν αποτελεί απλώς ένα δημοσιογραφικό σχόλιο. Εντάσσεται σε μια οργανωμένη επιχείρηση ψυχολογικού πολέμου. Στόχος είναι να καλλιεργηθεί στην τουρκική κοινωνία η πεποίθηση ότι η χώρα «περικυκλώνεται» και ότι ένας μελλοντικός πόλεμος θα αποτελέσει αναγκαστική πράξη αυτοάμυνας.

Το σχήμα είναι απλό:

1. Κατασκευάζεται μία εξωτερική απειλή.
2. Η Τουρκία παρουσιάζεται ως πολιορκημένο θύμα.
3. Οι δικές της επιθετικές ενέργειες εμφανίζονται ως νόμιμη άμυνα.

Η Άγκυρα αποκρύπτει ότι κατέχει το 37% της Κυπριακής Δημοκρατίας, απειλεί την Ελλάδα με πόλεμο εάν ασκήσει το νόμιμο δικαίωμά της για επέκταση των χωρικών υδάτων, στηρίζει τη Χαμάς και διευρύνει τη στρατιωτική παρουσία της στη Συρία.

Δεν θέλουμε κανέναν να πολεμήσει για λογαριασμό μας. Η Ελλάδα πρέπει να είναι σε θέση να υπερασπιστεί μόνη της την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Η σύμπραξη, όμως, με χώρες που αντιμετωπίζουν την ίδια απειλή πολλαπλασιάζει την αποτρεπτική ισχύ όλων των πλευρών.

Το καλώδιο και η παγίδα της «συνδιαχείρισης»

Η πώληση του 66% του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου στη γαλλική Meridiam δημιουργεί νέα δεδομένα. Το έργο έχει πλέον κατά πλειοψηφία γαλλικό ιδιοκτησιακό χαρακτήρα και πιθανότατα θα χρησιμοποιηθεί πλοίο με γαλλική σημαία.

Η Άγκυρα δηλώνει ότι δεν αντιτίθεται γενικά στην πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων. Απαιτεί, όμως, κάθε πλοίο που θα δραστηριοποιηθεί σε περιοχές όπου η ίδια έχει μονομερώς ανακηρύξει «κυριαρχικά δικαιώματα» να επικοινωνεί προηγουμένως μαζί της.

Αυτό δεν είναι απλός τεχνικός συντονισμός. Είναι προσπάθεια επιβολής συνδιαχείρισης. Εάν ένα γαλλικό πλοίο ζητήσει άδεια τόσο από την Ελλάδα όσο και από την Τουρκία, η Άγκυρα θα έχει πετύχει να μετατρέψει μια αυθαίρετη διεκδίκηση σε πρακτικό προηγούμενο.

Οι Τούρκοι περιμένουν να δουν εάν η Αθήνα και το Παρίσι θα υποχωρήσουν ή εάν το έργο θα προχωρήσει χωρίς τουρκική έγκριση. Σε περίπτωση που δεν υπάρξει αυτός ο «συντονισμός», προειδοποιούν ότι μπορεί να επαναληφθεί το σκηνικό της Κάσου, όταν η Τουρκία έστειλε πέντε πολεμικά πλοία στην περιοχή.

Ανακήρυξη ΑΟΖ χωρίς άλλη καθυστέρηση

Την ίδια στιγμή, στην Τουρκία ενισχύονται οι πληροφορίες ότι τον Οκτώβριο μπορεί να ψηφιστεί το νομοσχέδιο της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας». Με αυτό η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει εσωτερικό νομικό υπόβαθρο για αλιεία, γεωτρήσεις, εξορύξεις και ίδρυση θαλάσσιων πάρκων ακόμη και σε περιοχές που διεκδικεί αυθαίρετα.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να παρακολουθεί παθητικά.

Η ανακήρυξη της ΑΟΖ προηγείται της οριοθέτησης. Η Αθήνα πρέπει να ανακηρύξει ΑΟΖ και να καλέσει στη συνέχεια την Τουρκία σε οριοθέτηση με βάση το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Παράλληλα, πρέπει να τεθεί στο τραπέζι η οριοθέτηση με την Κυπριακή Δημοκρατία.

Ο καθηγητής Θεόδωρος Καρυώτης υπενθυμίζει ότι, με βάση το άρθρο 121 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα νησιά διαθέτουν ΑΟΖ όπως και οι ηπειρωτικές ακτές. Το σύμπλεγμα Μεγίστης–Ρω–Στρογγύλης εξασφαλίζει την επαφή της ελληνικής με την κυπριακή ΑΟΖ και ανατρέπει το τουρκικό αφήγημα περί θαλάσσιων συνόρων Τουρκίας–Αιγύπτου.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις, όμως, παραμένουν εγκλωβισμένες σε ένα φοβικό σύνδρομο. Από το 2004 έχουν γίνει πολλές συζητήσεις με τη Λευκωσία, αλλά η οριοθέτηση δεν προχώρησε. Αφήσαμε έτσι ανοιχτή την πόρτα στην Τουρκία, στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στις σημερινές διεκδικήσεις.

Δεν υπάρχει άλλη δικαιολογία. Η Ελλάδα οφείλει να ανακηρύξει ΑΟΖ τώρα.

Ο Καποδίστριας και η χαμένη αντίληψη του κράτους

Μέσα σε αυτές τις εξελίξεις αξίζει να θυμηθούμε το όραμα του Ιωάννη Καποδίστρια. Έβλεπε την ελληνική σημαία να κυριαρχεί στις θάλασσες, τις ακτές να γεμίζουν όμορφες πολιτείες και τις ερημωμένες περιοχές να αποκτούν ξανά κατοίκους.

Ταυτόχρονα, προειδοποιούσε για τις παγίδες της ξένης διπλωματίας, τη φιλοδοξία των προνομιούχων και την απειρία των Ελλήνων. Γνώριζε ότι μια πραγματικά εθνική κυβέρνηση θα συγκρουόταν αναπόφευκτα με ξένα συμφέροντα.

Ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε επειδή προσπάθησε να δημιουργήσει κράτος. Και σήμερα, σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, συνεχίζουμε να πληρώνουμε την απουσία μακροχρόνιας εθνικής στρατηγικής.

Η κατοχή στην Κύπρο δεν κρύβεται

Το άρθρο του Τουρκοκύπριου δημοσιογράφου Σενέρ Λεβέντ αποδομεί πλήρως το τουρκικό αφήγημα ότι στην Κύπρο δεν υπάρχει κατοχή.

Όταν ο διοικητής των τουρκικών στρατευμάτων έχει εξουσία πάνω από την ψευδοκυβέρνηση, όταν η Άγκυρα διορίζει και απομακρύνει πολιτικούς, όταν Ελληνοκύπριοι συλλαμβάνονται επειδή επισκέπτονται τις περιουσίες τους και όταν οι δολοφόνοι του Τάσου Ισαάκ και του Σολωμού Σολωμού παραμένουν ατιμώρητοι, η πραγματικότητα δεν επιδέχεται αμφισβήτηση.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου θεωρεί την Τουρκία την πραγματική διοίκηση των κατεχομένων. Το ψευδοκράτος είναι υποτελής διοίκηση και όργανο της κατοχικής δύναμης.

Γι’ αυτό προκαλεί η επίσκεψη του Γερμανού πολιτικού Μαξιμίλιαν Κραχ στα κατεχόμενα και οι αναφορές του σε δήθεν «απομονωμένους Τουρκοκυπρίους». Εάν θέλει να αρθεί η απομόνωση, ας ζητήσει πρώτα την αποχώρηση του τουρκικού στρατού κατοχής.

Ιράν, Τουρκία και η νέα αμερικανική πίεση

Οι Ηνωμένες Πολιτείες περνούν από τη μεγάλης κλίμακας στρατιωτική δράση στην οικονομική ασφυξία του Ιράν. Η στρατηγική που περιέγραψε ο Μάρκο Ρούμπιο βασίζεται στον ναυτικό αποκλεισμό, στις δευτερογενείς κυρώσεις και στη διατήρηση της ροής πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ προς τις διεθνείς αγορές.

Αυτή η πολιτική φέρνει σε δύσκολη θέση την Τουρκία. Το 2025 εισήγαγε από το Ιράν 7,7 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, περίπου το 13% των συνολικών εισαγωγών της. Ο Ερντογάν βρίσκεται πλέον μπροστά σε πραγματικό δίλημμα: θα διατηρήσει την ενεργειακή σχέση με την Τεχεράνη ή θα αποφύγει τη σύγκρουση με την Ουάσινγκτον, τη στιγμή που επιδιώκει την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35;

Την ίδια ώρα, η επίσκεψη του διοικητή της CIA Τζον Ράτκλιφ στη Μόσχα δείχνει ότι Ουάσινγκτον και Κρεμλίνο διατηρούν ανοιχτούς διαύλους για την Ουκρανία. Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς συζητήθηκε. Γνωρίζουμε, όμως, ότι οι δίαυλοι μεταξύ των υπηρεσιών ενεργοποιούνται όταν υπάρχει είτε κίνδυνος επικίνδυνης κλιμάκωσης είτε προοπτική πολιτικής διευθέτησης.

Η μεγάλη εικόνα είναι σαφής: οι μεγάλες δυνάμεις κινούνται, διαπραγματεύονται και χαράσσουν κόκκινες γραμμές. Το ερώτημα είναι εάν η Ελλάδα θα συνεχίσει να παρακολουθεί ή εάν θα χαράξει, επιτέλους, τη δική της εθνική στρατηγική.