Γράφει ο Μάικλ Ρούμπιν

Στις 27 Νοεμβρίου 2019, η Τουρκία και η διορισμένη από τα Ηνωμένα Έθνη Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, με έδρα την Τρίπολη, υπέγραψαν συμφωνία για τον καθορισμό των θαλάσσιων συνόρων μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης — δύο χωρών που στο κοντινότερο σημείο τους απέχουν 352 μίλια. Ωστόσο, η χάραξη αυτής της γραμμής απαιτεί την παραβίαση των υδάτων της Ρόδου, της Καρπάθου και τη διχοτόμηση του ανατολικού άκρου της Κρήτης. Ήταν το ισοδύναμο μιας υποθετικής συμφωνίας θαλάσσιων συνόρων μεταξύ Αιγύπτου και Ιταλίας, η οποία θα διασταύρωνε τα ύδατα της Λιβύης και της Μάλτας.

Η συμφωνία αντικατόπτριζε τόσο τον νέο ιμπεριαλισμό της Τουρκίας όσο και την έλλειψη πραγματικής κυριαρχίας της Λιβύης. Όσον αφορά τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η κυβέρνηση του Φαγιέζ αλ-Σάρατζ στην Τρίπολη υπήρχε μόνο για να επικυρώνει τυφλά την αρπαγή πόρων από την Τουρκία.

Η κυβέρνηση με έδρα τη Βεγγάζη υπήρξε πολύ πιο επιτυχημένη από εκείνη της Τρίπολης στην ανάπτυξη, την οικονομία και την ασφάλεια.

Όταν ο Υπουργός Εξωτερικών της Τρίπολης, Μοχάμεντ Ταχέρ Σιάλα, υπέγραψε τη συμφωνία, μεγάλο μέρος του κόσμου την καταδίκασε. Αντικατόπτριζε τον ερασιτεχνισμό της κυβέρνησης με έδρα την Τρίπολη. Το προηγούμενο που δημιούργησε η Τουρκία με τον νέο της μεσογειακό χάρτη ήταν τόσο επιζήμιο για το ναυτικό δίκαιο όσο οι διεκδικήσεις του Ιράν στο Στενό του Ορμούζ και η «Γραμμή των Εννέα Παυλών» της Κίνας.

Η λιβυκή εξουσία διχοτομήθηκε μετά την πτώση του Λίβυου ηγέτη Μουαμάρ Καντάφι το 2011. Ο πρώην Στρατάρχης της εποχής Καντάφι, Χαλίφα Χαφτάρ, επικεφαλής των Αραβικών Ενόπλων Δυνάμεων της Λιβύης, κυριαρχεί στην ανατολική Λιβύη. Αφού ισλαμιστικές πολιτοφυλακές —πολλές από τις οποίες υποστηρίζονταν από την Τουρκία, το Κατάρ και άλλα ριζοσπαστικά κράτη— δολοφόνησαν τον Αμερικανό Πρέσβη Κρις Στίβενς, οι δυνάμεις του Χαφτάρ ξεκίνησαν την Επιχείρηση «Αξιοπρέπεια» (Operation Dignity) και εκδίωξαν τις πολιτοφυλακές από τη Βεγγάζη. Σήμερα, οι Αραβικές Ένοπλες Δυνάμεις της Λιβύης ελέγχουν το 80% της χώρας. Η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση στην Τρίπολη, υπό τον μη εκλεγμένο Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά, ελέγχει χαλαρά την υπόλοιπη χώρα και παρέχει καταφύγιο στις εναπομείνασες πολιτοφυλακές.

Αρχικά, η Βουλή των Αντιπροσώπων, το νομοθετικό σώμα που εποπτεύει τις περιοχές που ελέγχουν οι Αραβικές Ένοπλες Δυνάμεις της Λιβύης, απέρριψε τη συμφωνία Λιβύης-Τουρκίας. Αυτό άλλαξε στις 20 Οκτωβρίου 2026, όταν, μετά από συντονισμένες πιέσεις (lobbying) της Τουρκίας, η Βουλή των Αντιπροσώπων επικύρωσε ξαφνικά τη συμφωνία.

Η επικύρωση δεν καθιστά τη θαλάσσια συμφωνία περισσότερο νόμιμη και είναι πιθανώς ένα λάθος για τον στρατάρχη και τον γιο του, Σαντάμ: Η κυβέρνηση με έδρα τη Βεγγάζη υπήρξε πολύ πιο επιτυχημένη από εκείνη της Τρίπολης στην ανάπτυξη, την οικονομία και την ασφάλεια. Η αντιπαραβολή ανάμεσα στην περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου από την Τρίπολη και την επιβεβαίωσή του από τη Βεγγάζη αποτελούσε ισχυρό επιχειρησιακό πλεονέκτημα για την υπόθεσή της. Αργά αλλά σταθερά, οι ευρωπαϊκές χώρες το αναγνώριζαν αυτό: η Ιταλία και η Ελλάδα άνοιξαν και οι δύο προξενεία στη Βεγγάζη, ενώ και άλλες χώρες θα ακολουθούσαν αν δεν υπήρχε η παρεμβολή του Ντμπεϊμπά. Τώρα, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενώνεται για να καταδικάσει την κίνηση της Βουλής των Αντιπροσώπων, η Βεγγάζη θα ήταν τυχερή αν τα ευρωπαϊκά υπουργεία Εξωτερικών δεν ανακαλούσαν τους διπλωμάτες τους. Η Αίγυπτος, ένας σημαντικός εταίρος της διοίκησης του Χαφτάρ, καταδίκασε επίσης την κίνηση.

Παρ’ όλα αυτά, η Ουάσινγκτον και η Δύση θα πρέπει να αναλογιστούν τα δικά τους λάθη. Η Τουρκία άσκησε πιέσεις τη στιγμή που άλλες χώρες αρνούνταν να εμπλακούν με τη Βεγγάζη. Με οποιοδήποτε αντικειμενικό κριτήριο, η κυβέρνηση με έδρα τη Βεγγάζη θα έπρεπε να διακυβερνά τη Λιβύη. Έχει εκπληρώσει την αποστολή μιας κυβέρνησης πετυχαίνοντας τεράστια ανάπτυξη, ενώ η υπεξαίρεση και η στασιμότητα χαρακτηρίζουν την Τρίπολη. Ο Ντμπεϊμπά φιλοξενεί έναν μεγάλου μεγέθους μουφτή (Grand Mufti) του οποίου οι θέσεις αντικατοπτρίζουν εκείνες της Αλ Κάιντα και του Ισλαμικού Κράτους. Το σημαντικότερο είναι ότι οι Χαφτάρ είναι εθνικιστές. Δεν προωθούν τον σχισματισμό. Το αρχικό σύνταγμα της Λιβύης όριζε την Τρίπολη και τη Βεγγάζη ως συμπρωτεύουσες, ένα σύστημα παρόμοιο με αυτό της Νότιας Αφρικής.

Η αρχική αγκαλιά προς την Τρίπολη ήταν αυθαίρετη. Η Υπουργός Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον και ο βοηθός της —και μετέπειτα Σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας— Τζέικ Σάλιβαν, ευνόησαν τους ισλαμιστές στη μετά-Καντάφι τάξη πραγμάτων της Λιβύης, ακόμη και αφού οι Λίβυοι τους απέρριψαν στις εκλογές. Η λογική τους —καθώς και εκείνη των Ευρωπαίων και των Ηνωμένων Εθνών— ήταν ότι η περιθωριοποίηση των ισλαμιστών θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη βία· έτσι, ο κατευνασμός έγινε επίσημη πολιτική.

Σήμερα, πολλοί διπλωμάτες έχουν ξεχάσει τις απαρχές αυτής της πολιτικής. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ειδικότερα λειτουργεί τυφλά, αρνούμενο ακόμη και να στελεχώσει μια κανονική πρεσβεία στην Τρίπολη, διατηρώντας την αντ’ αυτού στη γειτονική Τυνησία. Στη Βεγγάζη, η πικρία παραμένει επειδή το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απομακρύνθηκε στον απόηχο της επίθεσης στο προξενείο χωρίς να καταβάλει στην τοπική οικογένεια που είχε εκμισθώσει το ακίνητο τα οφειλόμενα ενοίκια, παρόλο που η τρομοκρατική επίθεση δεν είχε καμία σχέση με αυτούς.

Αγνοώντας τη Βεγγάζη, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και πολλοί στην Ευρώπη άνοιξαν την πόρτα στην Τουρκία να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία. Η Τουρκία μπορεί να είναι ένας κακόβουλος παίκτης, αλλά ο ηγέτης της δεν είναι ούτε παθητικός ούτε τεμπέλης. Η επίμονη άσκηση πιέσεων κάμπτει σταδιακά τις αντιστάσεις.

Με την ψηφοφορία της 20ής Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων ανέτρεψε την προηγούμενη απόρριψή της. Αφού μπόρεσε να αναιρέσει την απόφασή της μία φορά, μπορεί να το κάνει ξανά.

Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη μπορεί να ενοχλούνται με τους Χαφτάρ, η πραγματικότητα είναι ότι δεν έχουν κάνει τίποτα διαφορετικό από όσα έχουν κάνει οι αρχές της Τρίπολης, τις οποίες οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι αγκαλιάζουν. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και τα ευρωπαϊκά υπουργεία Εξωτερικών θα πρέπει να εξηγήσουν γιατί παραμελούσαν για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα εκείνες τις δυνάμεις που προσαρμόζουν εδώ και καιρό τις πολιτικές τους στις ευρωπαϊκές ερμηνείες και τα ευρωπαϊκά συμφέροντα.

Αν και οι πλειστηριασμοί υποστήριξης είναι απρεπείς, υπάρχουν περιθώρια ελιγμών. Με την ψηφοφορία της 20ής Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων ανέτρεψε την προηγούμενη απόρριψή της. Αφού μπόρεσε να αναιρέσει την απόφασή της μία φορά, μπορεί να το κάνει ξανά. Η διεθνής κοινότητα μπορεί επίσης να λάβει τη θέση ότι οι αποφάσεις της Βουλής των Αντιπροσώπων, της οποίας η θητεία των μελών έχει λήξει προ πολλού, είναι άνευ σημασίας. Για να είναι συνεπείς, επομένως, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και τα ευρωπαϊκά υπουργεία Εξωτερικών θα πρέπει επίσης να σταματήσουν το αφήγημα (τη φαντασίωση) περί του καθεστώτος Ντμπεϊμπά.

Αντί να χρησιμοποιηθεί η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων για την απομόνωση της ανατολικής Λιβύης προς όφελος μιας κυβέρνησης που βρίσκεται ακόμη περισσότερο στην τσέπη των Τούρκων, η κοινή θέση των ΗΠΑ, της Ευρώπης και των Ηνωμένων Εθνών θα πρέπει να είναι ο καθορισμός εκλογών τώρα και η σύνδεση της βοήθειας και της συνεργασίας με την επανεξέταση και την απόρριψη της θαλάσσιας συμφωνίας της Τουρκίας από το νέο νομοθετικό σώμα.

Γράφει ο Μανώλης Σκούληκας

Ενώ ο Γάλλος πρόεδρος απολαμβάνει συναυλίες της Σελίν Ντιόν και αρκείται σε ευχολόγια και αυταπόδεικτες δηλώσεις, η Γαλλία φλέγεται και μάλιστα τα φλεγόμενα φρύγανα ενδέχεται να παρασυρθούν από τους ανέμους της παγκοσμιοποίησης και να πυρπολήσουν τις υπόλοιπες εύφλεκτες χώρες της δυτικής Ευρώπης.

Είναι δε, ηλίου φαεινότερον ότι οι εξεγέρσεις είναι οργανωμένες από διεθνή κέντρα και έχουν σκοπό να αποσταθεροποιήσουν όχι μόνο την κυβέρνηση και την προεδρία, αλλά τον ίδιο τον εθνικό κορμό και κάθε έννοια νομιμότητας και ασφάλειας εντός της χώρας.

Ισλαμοαριστεροί φασίστες επιτίθενται στο μέσο άνθρωπο, τον χριστιανό, το ίδιο το κράτος, τη νομιμότητα και τη στοιχειώδη αίσθηση ασφαλείας του πολίτη ενώ θυσιάζουν ανερυθρίαστα τις επιχειρήσεις των μικρομεσαίων. Μέσα στον ψευδεπίγραφο επαναστατικό και αντισυστημικό τους οίστρο, δεν απασχολούνται ποσώς αν από αυτή τη μαζική καταστροφή μόνο τα μεγάλα κεφάλαια θα μπορέσουν να ανακάμψουν, καταδικάζοντας μια ολόκληρη κοινωνική τάξη σε φτωχοποίηση και ανεργία και μεγαλώνοντας έτι περαιτέρω την κοινωνική ψαλίδα που ευαγγελίζονται ότι προσπαθούν να μειώσουν. Η τυφλή τους απέχθεια σε καθετί που εκφράζει τη συντήρηση και το κατεστημένο, τους καθιστά ακούσια όργανα της ύπουλης παγκοσμιοποίησης και ευκαιριακούς συμμάχους με το μισαλλόδοξο ισλαμισμό, σε μια καθελικτική περιδίνηση προς μια καπιταλιστική ισλαμοφασιστική δυστοπία που θα καταπατήσει οικτρά όλα όσα ευαγγελίζονται.

Ανίκανοι να ανατρέψουν το πογκρόμ του μέσου αστού, οι Γάλλοι πολίτες γίνονται οι ακουσίως απαθείς μάρτυρες μιας νέας «Νύκτας των Κρυστάλλων» με τους ίδιους στο ρόλο των Εβραίων μέσα στην ίδια τους τη χώρα. Άραγε πόσο θα κρατήσει το αρχικό «πάγωμα» μέχρι να βρει μια αιματηρή διέξοδο  από τη σιωπηλή αγανάκτηση και την εκθετικά σωρευόμενη οργή ετών;

Δεδομένου ότι οι ανεπαρκείς αστυνομικές και στρατιωτικές δυνάμεις δεν μπορούν ούτε κατά διάνοια να καταστείλουν το κίνημα, ένα τυχαίο αιματηρό γεγονός είναι, κατά πάσαν πιθανότητα, αναμενόμενο. Σαν θεατές μιας αρχαίας τραγωδίας μπορούμε να προεξοφλήσουμε την φρικτή έκβαση, χωρίς καν να γνωρίζουμε εκ των προτέρων το μύθο.

Άραγε οι διοργανωτές της «επανάστασης» δεν το γνωρίζουν αυτό; Άραγε το αποδέχονται σαν μια ανεπιθύμητη δευτερογενή απώλεια ή σαν το «απαραίτητο» αίμα που θα ποτίσει το δέντρο της ελευθερίας;

Πολύ φοβάμαι ότι οι σαδιστικοί νόες που κινούν τα νήματα της παγκοσμιοποίησης έχουν ακόμα χειρότερους σκοπούς. Καθώς βλέπουν τους εθνοκεντρικούς Ευρασιάτες αντιπάλους τους να επικρατούν στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, τα παίζουν όλα για όλα στη Δυτική Ευρώπη για να διασώσουν ότι μπορεί να διασωθεί από τις χειραγωγούμενες κυβερνήσεις τους που βρίσκονται στα έσχατα της αποδρομής. Θα φανταζόταν λοιπόν κάποιος ότι μια διεθνιστική αριστερά που διεκδικεί περισσότερα οικονομικά προνόμια και συμπεριλαμβάνει τις καταπιεσμένες μουσουλμανικές μειονότητες θα μπορούσε να ηγηθεί μιας «επαναστάσεως» που θα αφυπνίσει τη Γαλλία και θα εγκαθιδρύσει μια αριστερόστροφη παγκοσμιοποιητική κυβέρνηση που θα βασιστεί στην αθρόα μετανάστευση και μερικά επιπλέον κοινωνικά προνόμια.  Δεδομένου, όμως, του εγγενούς σωβινισμού -αν όχι ρατσισμού- των Γάλλων και της στροφής τους, ήδη, προς την πιο εθνική λαϊκή δεξιά της Λεπέν, αυτή η προοπτική δεν φαντάζει πολύ πιθανή. Δεδομένων κιόλας και των εκτρόπων της εξεγέρσεως, είναι πολύ πιο πιθανό να στραφούν περισσότεροι προς τη δεξιά, αντιμετωπίζοντας την σαν μόνη εναλλακτική απέναντι σε κάτι που είναι πολύ ξένο στο γαλλικό τρόπο ζωής και τον απειλεί άμεσα και ριζικά.

Άρα το σχέδιο της παγκοσμιοποίησης είναι πιθανότατα πολύ διαφορετικό και ακόμα πιο δόλιο. Διότι μόλις έχουμε τους πρώτους νεκρούς, η βία θα αυξηθεί εκθετικά και οι δυνάμεις ασφαλείας δεν θα μπορούν να κάνουν τίποτε πέραν από το να υπερασπίσουν τους εαυτούς τους, πόσο μάλλον τους ανοχύρωτους πολίτες. Θα καταλήξουμε σε ακρότητες και γενικευμένες εσωτερικές διαμάχες με κάθετη αύξηση της πόλωσης. Ο κόσμος θα τρομοκρατηθεί και με την κατάλληλη προπαγάνδα θα καταλήξει να στραφεί ενάντια στη βία και να δαιμονοποιήσει τις φωνές που ζητούν την υπεράσπιση του έθνους και της καθεστηκυίας τάξης, βαφτίζοντας τις φασιστικές, εθνικιστικές, ρατσιστικές και ακραίες.

Παράλληλα θα έχουμε μια γενική κατάλυση του κράτους για κάποιο χρονικό διάστημα και η οικονομική ζημιά θα ανακατέψει την τράπουλα ώστε, στο ενδιάμεσο, να καρπωθούν τα λάφυρα οι ισχυροί της παγκοσμιοποίησης που θέλουν να λεηλατήσουν αδρά την Ευρώπη προτού την παραδώσουν στους Ρώσους.

Δεδομένο είναι πάντως ότι θα υπάρξει πόλωση και πιθανότατα να ανέλθουν νέες δυνάμεις που θα μπορούσαν να συνεργαστούν καλύτερα με την παγκοσμιοποίηση για κάποιο ακόμα χρονικό διάστημα.

Η μάζα των μέσων ανθρώπων δεν είναι αρκετά κοινωνικά και πολιτικά συνειδητή οπότε οι προπαγανδιστές της παγκοσμιοποίησης θα μπορέσουν να «παίξουν» με το συναίσθημα της απαξίας και της ενοχής μέσα από τη θυματοποίηση των πρώτων νεκρών μουσουλμάνων ή «αγνών αγωνιστών της επανάστασης» ώστε να απομακρυνθεί ο κόσμος από την εθνική δεξιά και να διώξει το σκύλο από το μαντρί, κατά το διαχρονικό μύθο του Αισώπου, ώστε οι λύκοι να ενεργήσουν απρόσκοπτα.

Ο Μακρόν δεν πρόκειται να επιβιώσει πολιτικά αυτής της διεργασίας, αλλά είναι ήδη στο πέρας της χρησιμότητάς του και οι ταγοί του θα τον ανταμείψουν με κάτι αρκετά δελεαστικό για να υποδυθεί αυτός την Ιφιγένεια εν Παρισίοις.

Όταν ένας λαός αντιμετωπίζει μια τόσο οργανωμένη και συγκεκαλλυμένη αντίσταση στη βούλησή του και ένα τόσο ενδελεχώς στημένο παιχνίδι, η μόνη λύση είναι, τραγικά, η ένοπλη. Πλέον, όμως, κανείς δεν είναι διατεθειμένος να πολεμήσει για μια πατρίδα που έχει ταυτίσει με μια αδιάσπαστη σειρά κίβδηλων κυβερνήσεων και όταν τα ιδανικά του κυμαίνονται μεταξύ του άκρατου υπερκαταναλωτισμού και του εγωκεντρικού ηδονισμού…

Μέχρι το τέλος του χρόνου θα έχουμε κορυφώσεις στη Μεση Ανατολή, την Ουκρανία και, κατά τραγική ειρωνεία, στη Δυτική Ευρώπη.

Σφοδρή κριτική στην ελληνική εξωτερική πολιτική και στους χειρισμούς διαδοχικών κυβερνήσεων άσκησε ο διεθνολόγος Σταύρος Καλεντερίδης, μιλώντας στον Θήτα FM και τη δημοσιογράφο Βασιλική Πολίτου, με αφορμή την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Ο αναλυτής χαρακτήρισε την εξέλιξη πολιτική νίκη της Τουρκίας, προειδοποίησε για τον κίνδυνο περαιτέρω προσέγγισης Άγκυρας και Καΐρου και κατηγόρησε την Αθήνα για διαχρονική διπλωματική αδράνεια στην Ανατολική Μεσόγειο.

«Πολιτική νίκη της Τουρκίας – Η Ελλάδα ήταν ανύπαρκτη»

Στο επίκεντρο της παρέμβασης βρέθηκε η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2026, με την οποία το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης που είχε υπογραφεί μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης το 2019. Παράλληλα, ανακάλεσε προηγούμενες αποφάσεις του 2020 με τις οποίες είχε απορρίψει τις συμφωνίες με την Τουρκία.

Ο Σταύρος Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η εξέλιξη δεν συνιστά αυτομάτως νομική κατοχύρωση των τουρκικών διεκδικήσεων, αποτελεί όμως σημαντικό πολιτικό κέρδος για την Άγκυρα.

Κατά την εκτίμησή του, η τουρκική διπλωματία εργάστηκε συστηματικά τα τελευταία δύο χρόνια για να προσεγγίσει την ηγεσία της ανατολικής Λιβύης, ενώ η ελληνική πλευρά δεν ανέπτυξε την απαραίτητη δραστηριότητα.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Ιταλία, την οποία θεωρεί σημαντικό παράγοντα για την άσκηση πίεσης προς τη Λιβύη. Όπως υποστήριξε, η Αθήνα δεν αξιοποίησε τις δυνατότητες που προσέφερε η σχέση της με τη Ρώμη, ούτε ανέπτυξε αποτελεσματικές πρωτοβουλίες με τους υπόλοιπους περιφερειακούς παίκτες.

Η οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου

Ο διεθνολόγος συνέδεσε τις σημερινές εξελίξεις με τη διαχρονική απουσία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας.

Υποστήριξε ότι η εκκρεμότητα αυτή δημιούργησε γεωπολιτικό κενό, το οποίο αξιοποίησε η Τουρκία για να προωθήσει τις δικές της θαλάσσιες διεκδικήσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στον πρώην υπουργό Εξωτερικών της Κύπρου Νίκο Ρολάνδη και σε παλαιότερες τοποθετήσεις του σχετικά με τις διαπραγματεύσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Ο Καλεντερίδης επικαλέστηκε όσα είχε αναφέρει ο Ρολάνδης για παρεμβάσεις της ελληνικής κυβέρνησης το 2003, όταν πρωθυπουργός ήταν ο Κώστας Σημίτης και υπουργός Εξωτερικών ο Γιώργος Παπανδρέου.

Σύμφωνα με την περιγραφή του, η τότε ελληνική πλευρά αντιτάχθηκε σε χειρισμούς που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση του συμπλέγματος της Μεγίστης στην οριοθέτηση με την Αίγυπτο, εξαιτίας ανησυχιών για ενδεχόμενη αντίδραση της Τουρκίας.

Ο αναλυτής παρουσίασε την υπόθεση ως χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας μακροχρόνιας πολιτικής αποφυγής πρωτοβουλιών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στο στόχαστρο οι συμφωνίες με Ιταλία και Αίγυπτο

Ο Σταύρος Καλεντερίδης άσκησε ιδιαίτερα αυστηρή κριτική στις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης που υπέγραψε η κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη με την Ιταλία και την Αίγυπτο, καθώς και στην επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Ιόνιο.

Εστίασε σε τρεις βασικές αποφάσεις:

• Την οριοθέτηση ΑΟΖ με την Ιταλία και τις ρυθμίσεις που αφορούν τα αλιευτικά δικαιώματα.

• Τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο, την οποία θεωρεί δυσμενή για τις ελληνικές θέσεις.

• Την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια αποκλειστικά στο Ιόνιο.

Για τη συμφωνία με την Αίγυπτο ισχυρίστηκε ότι η Ελλάδα αποδέχθηκε μειωμένη επήρεια ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και της Ρόδου.

Επικαλέστηκε, μάλιστα, απώλεια θαλάσσιας έκτασης της τάξης του 8,6%, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη επιλογή αποδυνάμωσε τις ελληνικές θέσεις για μελλοντικές οριοθετήσεις.

Ο Καλεντερίδης επέκρινε επίσης τον τμηματικό χαρακτήρα της συμφωνίας, καθώς η οριοθέτηση δεν επεκτάθηκε ανατολικά μέχρι την περιοχή του Καστελορίζου.

Οι τοποθετήσεις αυτές αποτελούν την αξιολόγηση του αναλυτή. Η συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου του 2020 είναι κατατεθειμένη στον ΟΗΕ και προβλέπει ρητά τη δυνατότητα συνέχισης της οριοθέτησης πέρα από τα συμφωνημένα άκρα της.

Κάσος: «Πώς κάνουμε πίσω σε ένα κατοχυρωμένο δικαίωμα;»

Ξεχωριστό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στην υπόθεση της Κάσου και στις παρεμβάσεις του Άγγελου Συρίγου σχετικά με τους χειρισμούς της ελληνικής πλευράς.

Η Βασιλική Πολίτου έθεσε στον συνομιλητή της το επιχείρημα ότι η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να κινείται διαρκώς προς μία κατεύθυνση και ότι ορισμένες υποχωρήσεις ενδέχεται να αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου διπλωματικού σχεδιασμού.

Ο Καλεντερίδης απέρριψε αυτή την προσέγγιση για τη συγκεκριμένη περίπτωση.

Υποστήριξε ότι η πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων αποτελεί δικαίωμα που αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο και ότι η Ελλάδα όφειλε να έχει προβλέψει το ενδεχόμενο τουρκικής παρενόχλησης.

Παράλληλα, έθεσε ζήτημα αξιοπιστίας της χώρας έναντι των διεθνών εταιρειών που δραστηριοποιούνται σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικών συμφερόντων.

Κατηγόρησε επίσης την κυβέρνηση για αντιφατικές τοποθετήσεις σχετικά με τα γεγονότα της Κάσου, επικαλούμενος τις δηλώσεις Συρίγου και την επίσημη κυβερνητική γραμμή.

Τα αμερικανικά σχέδια για την επόμενη ημέρα στη Λιβύη

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αναφορά του Σταύρου Καλεντερίδη στις διεργασίες για πιθανή πολιτική ενοποίηση της Λιβύης.

Κατά την εκτίμησή του, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν μια νέα πολιτική διευθέτηση που θα συνδέει τα στρατόπεδα της ανατολικής και της δυτικής Λιβύης.

Συγκεκριμένα, αναφέρθηκε στον Αμερικανό παράγοντα Μασάντ Μπούλος, τον οποίο συνέδεσε με τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις.

Ο Καλεντερίδης παρουσίασε ως πιθανό σενάριο τη δημιουργία ενός νέου κυβερνητικού σχήματος, στο οποίο θα μπορούσε να αναλάβει την προεδρία ο Σαντάμ Χαφτάρ, γιος του Χαλίφα Χαφτάρ, ενώ η πρωθυπουργία θα προερχόταν από το περιβάλλον της οικογένειας Ντμπεϊμπά.

Πρόκειται για εκτίμηση του αναλυτή σχετικά με ενδεχόμενες μελλοντικές εξελίξεις και όχι για ανακοινωμένη πολιτική συμφωνία.

Ο ίδιος εξέφρασε την ανησυχία ότι ένα τέτοιο σχήμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στη Λιβύη.

Ανησυχία για την Αίγυπτο και τον ρόλο του Πακιστάν

Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο διεθνολόγος άνοιξε τη συζήτηση στις ευρύτερες γεωπολιτικές ανακατατάξεις.

Αναφέρθηκε στις σχέσεις Τουρκίας, Αιγύπτου, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, καθώς και στις συγκρούσεις στο Σουδάν.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην Αίγυπτο, εκφράζοντας προβληματισμό για τη στάση της έναντι των εξελίξεων στη Λιβύη.

Κατά την εκτίμησή του, η στάση του Καΐρου δημιουργεί ερωτήματα για πιθανές παρασκηνιακές συνεννοήσεις στην περιοχή.

Ο ίδιος προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η Αίγυπτος να επιδιώξει μελλοντικά θαλάσσια οριοθέτηση με την Τουρκία, αξιοποιώντας το τμήμα που δεν καλύπτεται από την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία.

Παράλληλα, έκανε αναφορά σε συμφωνία εξοπλισμών του Πακιστάν με τις δυνάμεις του Χαφτάρ, υποστηρίζοντας ότι το Ισλαμαμπάν αποκτά αυξανόμενο ρόλο στη βορειοαφρικανική χώρα.

Συνέδεσε τις εξελίξεις αυτές με την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας, το Σουέζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, περιγράφοντας ένα ευρύτερο πλέγμα περιφερειακών συμφερόντων.

Η στάση ΗΠΑ και Γερμανίας

Η Βασιλική Πολίτου έθεσε επίσης το ζήτημα της αμερικανικής αντίδρασης στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, αναφερόμενη σε απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ σε ερώτηση του δημοσιογράφου Μιχάλη Ιγνατίου.

Ο Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει πλέον το ζήτημα με διαφορετική προσέγγιση σε σχέση με το 2019.

Επέκρινε την αμερικανική στάση, θεωρώντας ότι δεν προσφέρει την πολιτική υποστήριξη που θα επιθυμούσε η ελληνική πλευρά.

Ανάλογη κριτική άσκησε και στη Γερμανία, με αφορμή τοποθετήσεις για το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων κατά της Λιβύης.

Ο διεθνολόγος συνέδεσε τις αντιδράσεις των εταίρων με την εικόνα που, κατά την άποψή του, έχει διαμορφώσει η Ελλάδα μέσω των διπλωματικών της χειρισμών.

Η κεντρική θέση της παρέμβασής του ήταν ότι η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την ανατολική Λιβύη αποτελεί το αποτέλεσμα μακροχρόνιων γεωπολιτικών διεργασιών, στις οποίες η Τουρκία κινήθηκε ενεργά, ενώ η Ελλάδα δεν κατάφερε, σύμφωνα με τον ίδιο, να αποτρέψει τη μεταβολή των συσχετισμών.