Τρεις ημέρες μετά την αιματηρή επίθεση κατά τη διάρκεια κηδείας, οι ιορδανικές Ένοπλες Δυνάμεις ανακοίνωσαν την επιχείρηση «Ιορδανική Αποτροπή – Χαμούτ». Σύμφωνα με τη στρατιωτική ανακοίνωση, που δημοσίευσε το κρατικό πρακτορείο Petra, στόχος ήταν εγκαταστάσεις οργανώσεων στη νοτιοανατολική Συρία, με τις οποίες το Αμμάν συνδέει τους δράστες της επίθεσης.

Τι ανακοίνωσε ο ιορδανικός στρατός

Η στρατιωτική ηγεσία της Ιορδανίας υποστήριξε ότι τα μαχητικά κατέστρεψαν θέσεις και οχήματα των οργανώσεων που στοχοποιήθηκαν, προκαλώντας νεκρούς και τραυματίες στις τάξεις τους.

Ωστόσο, η ανακοίνωση δεν προσδιορίζει αριθμό απωλειών ούτε κατονομάζει τις οργανώσεις. Οι αναφορές για τα αποτελέσματα των πληγμάτων δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Ο ιορδανικός στρατός διαμήνυσε ότι θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει όσους απειλούν την ασφάλεια των πολιτών και συνέδεσε ευθέως την επιχείρηση με την επίθεση στην εκκλησία. Στην ίδια ανακοίνωση αναφέρεται ότι οι βομβαρδισμοί πραγματοποιήθηκαν σε συντονισμό με τη συριακή κυβέρνηση — θέση την οποία η Δαμασκός απορρίπτει.

Η επίθεση στον ναό και οι συλλήψεις

Η επίθεση σημειώθηκε την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου στην ελληνορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη Χαμούτ, την ώρα που είχαν συγκεντρωθεί πιστοί για νεκρώσιμη ακολουθία. Ένοπλοι άνοιξαν πυρ εναντίον των παρευρισκομένων, σκοτώνοντας εννέα ανθρώπους και τραυματίζοντας δεκάδες.

Τη Δευτέρα, οι ιορδανικές αρχές ανακοίνωσαν τη σύλληψη τριών υπόπτων έπειτα από ανταλλαγή πυροβολισμών στην περιοχή του Καράκ. Ο βασιλιάς Αμπντάλα Β΄ είχε ζητήσει αποφασιστική αντιμετώπιση των δραστών και προστασία της ενότητας της ιορδανικής κοινωνίας.

Σύμφωνα με το Associated Press, οι συλληφθέντες είναι τρεις Ιορδανοί, δύο αδέλφια και ο γαμπρός τους. Ο επικεφαλής της Δημόσιας Ασφάλειας τους περιέγραψε ως εξτρεμιστές, αλλά δήλωσε ότι δεν συνδέονταν με οργανωμένη ομάδα. Η τοποθέτηση αυτή δημιουργεί ερωτήματα σε σχέση με τη μεταγενέστερη στρατιωτική ανακοίνωση, η οποία συνδέει τους δράστες με οργανώσεις στη Συρία. Δεν είχε δημοσιοποιηθεί ανάληψη ευθύνης.

Η Δαμασκός διαψεύδει τον συντονισμό

Η συριακή κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι δεν είχε προηγηθεί ενημέρωση ή συντονισμός για την επιχείρηση. Το συριακό υπουργείο Εξωτερικών γνωστοποίησε ότι μετέφερε στην Ιορδανία την αντίθεσή του σε στρατιωτικές ενέργειες εντός του συριακού εδάφους χωρίς προηγούμενη συνεννόηση.

Παράλληλα, οι συριακές αρχές ανέφεραν ότι ξεκίνησαν έρευνες για τις συνθήκες των πληγμάτων και άνοιξαν διαύλους επικοινωνίας με το Αμμάν.

Σύμφωνα με τον αρχικό απολογισμό του συριακού υπουργείου Εκτάκτων Αναγκών, που μετέδωσε η κρατική τηλεόραση Al-Ikhbariah, επτά άμαχοι σκοτώθηκαν σε επιδρομές στις επαρχίες Ντεράα και Σουέιντα. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν τρία παιδιά, ενώ πέντε από τα θύματα ανήκαν στην ίδια οικογένεια. Τα στοιχεία χαρακτηρίστηκαν προκαταρκτικά.

Μεταγενέστερη ενημέρωση που μετέδωσε η Arab News, επικαλούμενη τις συριακές αρχές, έκανε λόγο για οκτώ νεκρούς αμάχους. Ο απολογισμός αυτός αφορά τους βομβαρδισμούς στη Συρία και είναι διαφορετικός από τους εννέα νεκρούς της επίθεσης στην ελληνορθόδοξη εκκλησία της Ιορδανίας.

Η επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τις σχέσεις Αιγύπτου, Τουρκίας και Λιβύης, καθώς η πρόσφατη απόφαση της Βουλής της Ανατολικής Λιβύης έχει ανατρέψει τα δεδομένα στις περιφερειακές διπλωματικές ισορροπίες.

Σύμφωνα με αιγυπτιακές δημοσιογραφικές πληροφορίες, ο Σαντάμ Χαφτάρ έφθασε στο Κάιρο την Κυριακή. Ωστόσο, δεν είχε εκδοθεί επίσημη ανακοίνωση από τις αιγυπτιακές αρχές σχετικά με την ατζέντα, τη διάρκεια της επίσκεψης ή τις προγραμματισμένες συναντήσεις του.

Προσπάθεια αποκατάστασης των σχέσεων με την Αίγυπτο

Η χρονική συγκυρία της επίσκεψης συνδέεται με τη δυσαρέσκεια που έχει προκαλέσει στο Κάιρο η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου.

Η αιγυπτιακή κυβέρνηση διατηρεί παραδοσιακά στενές σχέσεις με την ηγεσία της Ανατολικής Λιβύης και την οικογένεια Χαφτάρ, ενώ υποστηρίζει την ενότητα και τη σταθερότητα της χώρας.

Η επίσκεψη εκτιμάται ότι αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της έντασης που προκλήθηκε μετά την απόφαση της Βεγγάζης, αν και οι συγκεκριμένοι στόχοι των συνομιλιών δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως.

Η ανατροπή της προηγούμενης στάσης της Ανατολικής Λιβύης απέναντι στο μνημόνιο του 2019 προκαλεί προβληματισμό στο Κάιρο, καθώς η συμφωνία αμφισβητεί θαλάσσιες ζώνες στις οποίες η Αίγυπτος θεωρεί ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα.

Η Αίγυπτος απορρίπτει κατηγορηματικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Η αιγυπτιακή αντίδραση υπήρξε άμεση και ιδιαίτερα αυστηρή.

Το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας έχει ξεκαθαρίσει ότι η συμφωνία του 2019 μεταξύ Τουρκίας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης στερείται νομικής ισχύος.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου, Μπαντρ Αμπντελάτι, επανέλαβε τη θέση αυτή κατά τη συνάντησή του με τον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν, στην Κωνσταντινούπολη την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου.

Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του Καΐρου, ο Αμπντελάτι τόνισε ότι το μνημόνιο παραβιάζει τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών του 1982 για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.

Η αιγυπτιακή πλευρά υποστηρίζει επίσης ότι η συμφωνία προσβάλλει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και ότι η έγκρισή της από τη λιβυκή Βουλή δεν δημιουργεί νομικές συνέπειες για την Αίγυπτο.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, Νάντερ Ζάκι, παρομοίασε τη συμφωνία με μελάνι πάνω σε χαρτί, θέλοντας να υπογραμμίσει την πλήρη απόρριψή της από το Κάιρο.

Η Τουρκία επιχειρεί νέα συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Αίγυπτο

Την ίδια ώρα, η Άγκυρα επιχειρεί να προσεγγίσει την αιγυπτιακή πλευρά, προβάλλοντας την προοπτική μιας νέας συμφωνίας για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.

Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, δήλωσε την Παρασκευή ότι η χώρα του είναι έτοιμη να υπογράψει συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Αίγυπτο, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια διευθέτηση θα μπορούσε να προσφέρει στο Κάιρο μεγαλύτερη θαλάσσια δικαιοδοσία σε σύγκριση με ενδεχόμενη συμφωνία με την Ελλάδα.

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αναδεικνύει την προσπάθεια της Τουρκίας να μεταβάλει τις περιφερειακές ισορροπίες, προσεγγίζοντας έναν από τους σημαντικότερους συνομιλητές της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Μέχρι στιγμής, πάντως, η αιγυπτιακή κυβέρνηση επιμένει στην απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου και στην ανάγκη σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου.

Χωρίς συμφωνία οι συνομιλίες Τρίπολης – Βεγγάζης στην Άγκυρα

Παράλληλα με τις εξελίξεις στο Κάιρο, χωρίς αποτέλεσμα ολοκληρώθηκε την Κυριακή η προσπάθεια τουρκικής διαμεσολάβησης ανάμεσα στις αντίπαλες λιβυκές πλευρές.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν, ο Σαντάμ Χαφτάρ και ο εκπρόσωπος της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Τρίπολης, Αμπντ αλ Σαλάμ αλ Ζουμπί, δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία επί βασικών ζητημάτων.

Στο επίκεντρο των διαφωνιών βρέθηκαν οι αρμοδιότητες του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου και του Προεδρικού Συμβουλίου.

Οι εκπρόσωποι των δύο πλευρών αποχώρησαν από την Άγκυρα χωρίς κοινό αποτέλεσμα, ενώ, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, δόθηκε περιθώριο μίας εβδομάδας για περαιτέρω συνεννόηση.

Η εξέλιξη καταδεικνύει ότι οι εσωτερικές αντιθέσεις στη Λιβύη εξακολουθούν να δυσχεραίνουν τις προσπάθειες πολιτικής και στρατιωτικής ενοποίησης της χώρας.

Παρέμβαση και από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ

Στις εξελίξεις παρενέβη και το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο επανέλαβε την πάγια θέση της Ουάσιγκτον για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Σε νεότερη τοποθέτησή του, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ χαρακτήρισε την ανακοίνωση της κύρωσης της συμφωνίας ως ενέργεια που αυξάνει την ένταση στην περιοχή και δεν συμβάλλει στην αποκλιμάκωση.

Η αμερικανική τοποθέτηση χαρακτηρίζει την εξέλιξη «μη χρήσιμη και προκλητική», υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών για το συγκεκριμένο ζήτημα παραμένει αμετάβλητη.

Η παρέμβαση έχει σημασία, καθώς ακολούθησε τις αντιδράσεις που προκάλεσε προηγούμενη, πιο συγκρατημένη τοποθέτηση της αμερικανικής διπλωματίας.

Αναμένονται νέες επαφές στο Κάιρο

Οι διπλωματικές διεργασίες γύρω από τη Λιβύη αναμένεται να συνεχιστούν.

Σύμφωνα με αιγυπτιακές πληροφορίες, ο νέος πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης αναμένεται να επισκεφθεί το Κάιρο, πραγματοποιώντας το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό μετά την ανάληψη των καθηκόντων του.

Η επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ και οι σχεδιαζόμενες επαφές με τη λιβυκή κοινοβουλευτική ηγεσία αποτελούν ενδείξεις της προσπάθειας του Καΐρου να διατηρήσει ενεργό ρόλο στις εξελίξεις.

Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η στάση της Αιγύπτου αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η τουρκική διπλωματία επιχειρεί να εδραιώσει το μνημόνιο του 2019 και να επηρεάσει τους συσχετισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η αιγυπτιακή αντίδραση θα περιοριστεί στη διπλωματική καταδίκη ή θα επηρεάσει ουσιαστικά τις επόμενες κινήσεις της Ανατολικής Λιβύης.

Η Αίγυπτος προετοιμάζει έναν πλήρη νομικό φάκελο σχετικά με το θαλάσσιο μνημόνιο Τουρκίας – Λιβύης, σε συνεργασία με ειδικούς στο διεθνές δίκαιο, δήλωσε αργά το Σάββατο ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, Νάντερ Ζάκι.

Ο Ζάκι δήλωσε ότι η αντίδραση της Αιγύπτου δεν περιορίζεται ούτε στην αποδοχή της κατάστασης ούτε στην κλιμάκωση της αντιπαράθεσης. Όπως ανέφερε, το Κάιρο διατηρεί απευθείας επαφές με την τουρκική και τη λιβυκή πλευρά κατά τη διάρκεια των τελευταίων 24 ωρών.

Το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι το μνημόνιο του 2019, το οποίο επικυρώθηκε από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου, παραβιάζει την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της Αιγύπτου και την υφαλοκρηπίδα της.

Μιλώντας στην εκπομπή Al-Hekaya, την οποία παρουσιάζει ο Αμρ Αντίμπ στο τηλεοπτικό δίκτυο MBC Masr, ο Ζάκι δήλωσε ότι ο νομικός φάκελος καταρτίζεται με τη συμβολή ειδικών στο διεθνές δίκαιο. Πρόσθεσε ότι οι επαφές της Αιγύπτου επεκτείνονται επίσης στην Κύπρο, την Ελλάδα, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ευρύτερη διεθνή κοινότητα, καθώς η διαφορά επηρεάζει και άλλα κράτη της Μεσογείου.

Ο Ζάκι δήλωσε ότι η Αίγυπτος υποστηρίζει από το 2019 ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και δεν έχει καμία νομική ισχύ. Σύμφωνα με τον ίδιο, την ίδια θέση υιοθετούν η Ελλάδα, η Κύπρος και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ανέφερε ότι τα κράτη που επηρεάζονται από τη συμφωνία μπορούν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη και να ζητήσουν τη διακοπή των εργασιών γεώτρησης και εξερεύνησης. Στις διαθέσιμες νομικές ενέργειες περιλαμβάνεται επίσης η υποβολή αιτημάτων για την έκδοση επειγουσών δικαστικών αποφάσεων, με σκοπό να σταματήσουν οι συγκεκριμένες δραστηριότητες έως ότου επιλυθεί η διαφορά.

Όπως δήλωσε, η Αίγυπτος έχει συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Κύπρο και την Ελλάδα. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι συμφωνίες αυτές σέβονται τα δικαιώματα της Αιγύπτου και των άλλων κρατών, και το Κάιρο θα πρέπει να στηριχθεί σε αυτές και στο διεθνές δίκαιο.

Την Παρασκευή, στην Κωνσταντινούπολη, ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου, Μπαντρ Αμπντελάτι, δήλωσε στον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν, ότι το μνημόνιο είναι «απολύτως άκυρο και ανίσχυρο».

Ο Ζάκι ανέφερε ότι ο Φιντάν εξέφρασε κατανόηση για τις ανησυχίες της Αιγύπτου και πρότεινε τη διεξαγωγή διαβουλεύσεων. Πρόσθεσε ότι ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών επισήμανε πως το μνημόνιο υπογράφηκε πριν από επτά χρόνια, υπό διαφορετικές συνθήκες.

Σε ξεχωριστές δηλώσεις του το Σάββατο προς το Πρακτορείο Ειδήσεων της Μέσης Ανατολής (MENA), ο Ζάκι χαρακτήρισε το μνημόνιο «μελάνι πάνω σε χαρτί». Όπως εξήγησε, αυτό σημαίνει ότι δεν έχει νομική αξία και δεν πρόκειται να παραγάγει καμία έννομη συνέπεια.

Σε άλλες τηλεοπτικές δηλώσεις του το Σάββατο, σύμφωνα με αιγυπτιακά μέσα ενημέρωσης, ο Ζάκι υποστήριξε ότι η συμφωνία ήταν «άκυρη το 2019, άκυρη το 2026 και άκυρη οποτεδήποτε».

Απέρριψε επίσης τους ισχυρισμούς ότι η Αίγυπτος αντιτίθεται στη συμφωνία προκειμένου να εξυπηρετήσει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Όπως δήλωσε, το Κάιρο ενεργεί με γνώμονα τα άμεσα εθνικά του συμφέροντα.

Την Πέμπτη, ο Αμπντελάτι και ο Έλληνας ομόλογός του, Γιώργος Γεραπετρίτης, συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Η τηλεφωνική επικοινωνία πραγματοποιήθηκε μία ημέρα μετά την απόρριψη από την Αίγυπτο της επικύρωσης του μνημονίου από τη Λιβύη.

Το Σάββατο, ο επικεφαλής των αιγυπτιακών υπηρεσιών πληροφοριών συναντήθηκε με τον Αμπντουλχαμίντ Ντμπεϊμπά, επικεφαλής της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης.

Ο Ντμπεϊμπά δήλωσε ότι η κυβέρνησή του επιθυμεί να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες της Αιγύπτου σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα μέσω του διαλόγου και του κοινού συντονισμού.

Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο στις 20 Οκτωβρίου. Με την απόφαση αυτή ανακάλεσε την προηγούμενη απόρριψή του και ακύρωσε απόφαση για διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.

Η Αίγυπτος απέρριψε την επικύρωση την Τετάρτη, υποστηρίζοντας ότι αυτή δεν παράγει καμία νομική συνέπεια για το Κάιρο.

Η Τουρκία και η τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, με έδρα την Τρίπολη και επικεφαλής τον Φαγέζ αλ-Σαράτζ, υπέγραψαν το μνημόνιο στην Κωνσταντινούπολη στις 27 Νοεμβρίου 2019.

Η Αίγυπτος καταδίκασε την υπογραφή με ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών της στις 28 Νοεμβρίου 2019. Οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου, της Ελλάδας και της Κύπρου συμφώνησαν τότε ότι τα μνημόνια δεν είχαν νομική ισχύ.

Στις 6 Αυγούστου 2020, η Αίγυπτος και η Ελλάδα υπέγραψαν τη δική τους συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, με την οποία καθορίστηκε Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη μεταξύ των δύο χωρών.

Η Τουρκία δήλωσε τότε ότι θεωρούσε και αυτή τη συμφωνία άκυρη και ανίσχυρη.

english.ahram.org.eg