Σαφή προειδοποίηση για την κλιμάκωση της τουρκικής στάσης και τις βαθύτερες γεωπολιτικές αιτίες που ωθούν τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε πιο επιθετική ρητορική απηύθυνε ο αντιναύαρχος ε.α. Γιάννης Εγκολφόπουλος, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική».

Ο κ. Εγκολφόπουλος υποστήριξε ότι τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» στα ελληνοτουρκικά αρχίζουν πλέον να σηκώνουν «κυματισμό» και μάλιστα «πολλά μποφόρ», έστω και αν προς το παρόν η ένταση παραμένει κυρίως σε προφορικό επίπεδο.

Όπως εξήγησε, μέχρι πρόσφατα η τουρκική πλευρά διοχέτευε μηνύματα μέσα από διαρροές, πρωτοσέλιδα και φιλοκυβερνητικά μέσα. Πλέον, όμως, ο ίδιος ο Ερντογάν βγαίνει μπροστά, επειδή γνωρίζει ότι οι εξελίξεις στην περιοχή δεν κινούνται υπέρ της Τουρκίας.

Κατά τον αντιναύαρχο ε.α., ο Τούρκος πρόεδρος «ρίχνει όλα τα ζάρια στο τραπέζι», καθώς βλέπει ότι η Άγκυρα έρχεται σε αντίθεση με αμερικανικά συμφέροντα, ενώ την ίδια στιγμή υπάρχει δυσαρέσκεια και από τη Μόσχα λόγω των εξελίξεων στη Συρία.

Το Ιράν, ο IMEC και η νέα γεωοικονομική σκακιέρα

Ο Γιάννης Εγκολφόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στη γεωγραφική και στρατηγική θέση του Ιράν, εξηγώντας ότι βρίσκεται στο κέντρο των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή αλλά και των σχεδιασμών γύρω από τον άξονα IMEC, δηλαδή τον διάδρομο που συνδέει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη.

Όπως ανέφερε, ο διάδρομος αυτός, που περνά από Ινδία, Σαουδική Αραβία και καταλήγει προς την Ευρώπη, δημιουργεί μια νέα γεωοικονομική πραγματικότητα, στην οποία η Τουρκία δεν έχει τον ρόλο που θα επιθυμούσε.

Ο ίδιος σημείωσε ότι το Ιράν επηρέαζε επί χρόνια σειρά δυνάμεων και οργανώσεων στην περιοχή, όπως τους Χούτι στην Υεμένη, φιλοϊρανικές οργανώσεις στο Ιράκ, δυνάμεις στη Συρία και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Ωστόσο, ο πόλεμος και οι περιφερειακές ανακατατάξεις έχουν περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα της Τεχεράνης να στηρίζει όλους αυτούς τους βραχίονες.

Σε αυτό το κενό, σύμφωνα με τον κ. Εγκολφόπουλο, επιχειρεί να μπει η Τουρκία.

«Η Τουρκία θέλει να γίνει προστάτης των δυσαρεστημένων μουσουλμάνων»

Ο αντιναύαρχος ε.α. εκτίμησε ότι η Τουρκία επιχειρεί πλέον να εμφανιστεί ως προστάτης των «απανταχού δυσαρεστημένων μουσουλμάνων», δημιουργώντας ένα σουνιτικό τόξο απέναντι στα συμφέροντα του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Όπως είπε, η Άγκυρα δεν μπορεί να υποστηρίξει οικονομικά και στρατιωτικά αυτά τα δίκτυα όπως το έκανε το Ιράν. Παρ’ όλα αυτά, προσπαθεί να καλύψει το κενό επιρροής, αξιοποιώντας την αστάθεια που δημιουργείται σε Συρία, Ιράκ, Λίβανο και ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Συρία, λέγοντας ότι ο νέος ηγέτης της χώρας, ο Αχμέντ αλ Σάρα, αρχίζει να κινείται πιο ανεξάρτητα από την Τουρκία, καθώς στηρίζεται πλέον από τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η αμερικανική απαίτηση να μην υπάρξει ρωσική βάση στη Συρία και να υπάρξει συνεννόηση με το Ισραήλ, όπως είπε ο κ. Εγκολφόπουλος, ενοχλεί βαθιά την Τουρκία. Γι’ αυτό, κατά την εκτίμησή του, ο Ερντογάν επιτέθηκε πρόσφατα με σφοδρότητα στο Ισραήλ, παρουσιάζοντας την Τουρκία ως παρούσα σε Χαλέπι, Δαμασκό και Βηρυτό.

Η Κύπρος ενοχλεί την Άγκυρα

Σημαντικό τμήμα της παρέμβασης αφορούσε την Κύπρο. Ο Γιάννης Εγκολφόπουλος υπογράμμισε ότι η Λευκωσία, μετά τις συμφωνίες με τη Γαλλία, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, εξελίσσεται σε κρίσιμο παράγοντα ασφάλειας και ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αυτό, όπως είπε, προκαλεί έντονη ενόχληση στην Άγκυρα, κάτι που φάνηκε και από την τουρκική ανακοίνωση για τη συμφωνία Κύπρου – Γαλλίας.

Ο ίδιος απέρριψε ως «παραμύθια» τις απόψεις ότι εμπορικές συμφωνίες τουρκικών εταιρειών με γαλλικούς ομίλους μπορούν να αλλάξουν την εξωτερική πολιτική της Γαλλίας. Όπως σημείωσε, άλλο μια επιχειρηματική συνεργασία και άλλο η στρατηγική πολιτική ενός κράτους.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» ως αντίδραση αποκλεισμού

Ο αντιναύαρχος ε.α. συνέδεσε ευθέως την προώθηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» με την αίσθηση αποκλεισμού της Τουρκίας από τους νέους ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους.

Όπως είπε, η Άγκυρα βλέπει ότι μένει εκτός του νέου ενεργειακού χάρτη, εκτός των μεγάλων αμερικανικών σχεδιασμών και εκτός των σταθερών αξόνων που διαμορφώνονται από Ινδία, Σαουδική Αραβία, Ισραήλ, Ελλάδα και Ευρώπη.

Στο πλαίσιο αυτό, η Τουρκία επιχειρεί να επαναφέρει τη «Γαλάζια Πατρίδα», ένα δόγμα που, κατά τον κ. Εγκολφόπουλο, είναι πλήρως αυθαίρετο και συγκρούεται με το Διεθνές Δίκαιο.

Παρουσιάζοντας χάρτες, τόνισε ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις επιχειρούν να εισχωρήσουν σε περιοχές που δεν ανήκουν στην Τουρκία, ενώ αμφισβητούν ελληνικά και κυπριακά κυριαρχικά δικαιώματα.

«Η Τουρκία δεν έχει τίποτα εκεί – Θέλει να πάρει από αυτά που δεν της ανήκουν»

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν ο κ. Εγκολφόπουλος όταν αναφέρθηκε στα ενεργειακά κοιτάσματα και στους θαλάσσιους διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου.

Όπως είπε, η Τουρκία «δεν έχει τίποτα» στις περιοχές όπου επιχειρεί να εμφανιστεί ως παίκτης και για αυτό προσπαθεί να πάρει «από αυτά που δεν της ανήκουν».

Αντιθέτως, η Ελλάδα και η Κύπρος βρίσκονται μέσα στους σχεδιασμούς που αφορούν την ενέργεια, την ασφάλεια και τις νέες διασυνδέσεις προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Ο αντιναύαρχος ε.α. αναφέρθηκε και στον ρόλο της Κυπριακής Δημοκρατίας στην έκδοση NAVTEX και NOTAM, υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και το αμερικανικό ναυτικό κινήθηκε με βάση τις διαδικασίες της Κυπριακής Δημοκρατίας και όχι της Τουρκίας ή του ψευδοκράτους.

«Η Τουρκία είναι εκτός ενεργειακού χάρτη»

Καταλήγοντας, ο κ. Εγκολφόπουλος υποστήριξε ότι η Τουρκία βρίσκεται σήμερα εκτός βασικών ενεργειακών και γεωοικονομικών σχεδιασμών.

Κατά την ανάλυσή του, η ελληνική πλευρά συμμετέχει σε κρίσιμους διαδρόμους που συνδέουν την Ανατολική Μεσόγειο, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, ενώ η Τουρκία επιχειρεί να αντιδράσει επειδή βλέπει να περιορίζεται ο ρόλος της.

«Είναι εκτός ενεργειακού χάρτη», τόνισε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι αυτό ακριβώς οδηγεί την Άγκυρα σε κινήσεις έντασης και σε επαναφορά μαξιμαλιστικών διεκδικήσεων.

Το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν πως η τουρκική επιθετικότητα δεν πρέπει να εξετάζεται αποκομμένα. Συνδέεται με τις μεγάλες αλλαγές στη Μέση Ανατολή, την αποδυνάμωση του Ιράν, την ανάδυση νέων αξόνων ενέργειας και εμπορίου και την προσπάθεια της Άγκυρας να αποφύγει τον γεωπολιτικό παραγκωνισμό.

Με επίκεντρο τις πολιτικές εξελίξεις στην Αρμενία, τη νίκη του Νικόλ Πασινιάν, τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις στον Νότιο Καύκασο και τις σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ, ο Σταύρος Καλεντερίδης προχώρησε σε μια ιδιαίτερα αιχμηρή ανάλυση στην εκπομπή του την Πέμπτη 11 Ιουνίου.

Ο έμπειρος αναλυτής υποστήριξε ότι η επανεκλογή του Πασινιάν δεν αφορά μόνο την Αρμενία, αλλά συνδέεται με ευρύτερους δυτικούς σχεδιασμούς στον Καύκασο, ενώ προειδοποίησε ότι παρόμοια μοντέλα διευθετήσεων και πιέσεων θα μπορούσαν να εμφανιστούν και στην ελληνική περίπτωση.

Παράλληλα αναφέρθηκε στις σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ, χαρακτηρίζοντας προσχηματική τη δημόσια αντιπαράθεση Ερντογάν – Νετανιάχου, ενώ αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ανάλυσής του στις εξελίξεις γύρω από τον διάδρομο Ζανγκεζούρ και το μέλλον της Αρμενίας.

«Ο Πασινιάν νομιμοποιήθηκε πολιτικά μετά την απώλεια του Αρτσάχ»

Ο Σταύρος Καλεντερίδης χαρακτήρισε τον Αρμένιο πρωθυπουργό Νικόλ Πασινιάν ως τον άνθρωπο που οδήγησε, κατά την εκτίμησή του, στην απώλεια του Αρτσάχ (Ναγκόρνο Καραμπάχ), υποστηρίζοντας ότι η νέα εκλογική του νίκη δημιουργεί νέα δεδομένα στην περιοχή.

Όπως τόνισε, η εξέλιξη αυτή δεν αφορά αποκλειστικά την εσωτερική πολιτική σκηνή της Αρμενίας, αλλά συνδέεται άμεσα με ευρύτερα γεωπολιτικά σχέδια που επηρεάζουν τη Ρωσία, την Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν και τη Δύση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η περίπτωση της Αρμενίας αποτελεί παράδειγμα για το πώς μπορεί να προωθηθεί μια πολιτική σταδιακών υποχωρήσεων υπό διεθνείς πιέσεις.

Η σύγκρουση Ερντογάν – Νετανιάχου και οι «σκιώδεις συνεργασίες»

Ένα από τα βασικά σημεία της παρέμβασής του ήταν η κριτική που άσκησε τόσο στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν όσο και στον Μπέντζαμιν Νετανιάχου.

Ο Καλεντερίδης υποστήριξε ότι πίσω από τις δημόσιες αντιπαραθέσεις των δύο ηγετών εξακολουθούν να υφίστανται κρίσιμες οικονομικές και στρατηγικές σχέσεις.

Ειδική αναφορά έκανε στη μεταφορά αζερικού πετρελαίου προς το Ισραήλ μέσω του αγωγού που διέρχεται από την Τουρκία, σημειώνοντας ότι η ενεργειακή συνεργασία συνεχίστηκε ακόμη και σε περιόδους έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης.

Παράλληλα επεσήμανε ότι η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί εμπορικές και οικονομικές σχέσεις με το Ισραήλ, παρά τη σκληρή ρητορική που χρησιμοποιεί ο Ερντογάν για το παλαιστινιακό ζήτημα.

Οι Αζέροι, το Ισραήλ και το Αρτσάχ

Ο αναλυτής συνέδεσε τις εξελίξεις στο Αρτσάχ με τη στρατηγική συνεργασία Τουρκίας, Αζερμπαϊτζάν και Ισραήλ.

Υποστήριξε ότι η στρατιωτική επικράτηση του Μπακού απέναντι στους Αρμενίους δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τη βοήθεια προηγμένων οπλικών συστημάτων που προήλθαν από το Ισραήλ, ενώ χαρακτήρισε την εκδίωξη των Αρμενίων από το Αρτσάχ ως μια διαδικασία εθνοκάθαρσης που άλλαξε οριστικά τον χάρτη της περιοχής.

Ο Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η γεωπολιτική συνεργασία Τουρκίας – Αζερμπαϊτζάν – Ισραήλ παραμένει ισχυρή και επηρεάζει συνολικά τις ισορροπίες στον Καύκασο και τη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ, ο Ερντογάν και η αμερικανική στάση

Σημαντικό μέρος της ανάλυσης αφιερώθηκε και στις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για τον Τούρκο πρόεδρο.

Ο Σταύρος Καλεντερίδης σχολίασε την πρόσφατη δημόσια στήριξη που παρείχε ο Αμερικανός πρόεδρος στον Ερντογάν, σημειώνοντας ότι η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να θεωρεί την Τουρκία σημαντικό γεωπολιτικό παίκτη παρά τις κατά καιρούς εντάσεις.

Κατά την εκτίμησή του, η στάση αυτή αποκαλύπτει ότι οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις παραμένουν βαθύτερες από ό,τι παρουσιάζονται συχνά στον δημόσιο διάλογο.

Ο διάδρομος Ζανγκεζούρ και το σχέδιο TRIPP

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον περίφημο διάδρομο Ζανγκεζούρ, ο οποίος συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν και αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για την Άγκυρα και το Μπακού.

Ο Καλεντερίδης αναφέρθηκε στο σχέδιο που παρουσιάζεται ως TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity), υποστηρίζοντας ότι πίσω από τις οικονομικές προοπτικές του έργου κρύβονται σημαντικές γεωπολιτικές επιδιώξεις.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η δημιουργία του διαδρόμου θα αλλάξει ριζικά τις ισορροπίες στον Νότιο Καύκασο, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τον γεωπολιτικό χώρο της Αρμενίας.

Η προειδοποίηση για την Ελλάδα

Το πιο ηχηρό μήνυμα της παρέμβασης αφορούσε την Ελλάδα.

Ο Σταύρος Καλεντερίδης εκτίμησε ότι οι εξελίξεις στην Αρμενία θα πρέπει να μελετηθούν προσεκτικά από την Αθήνα, καθώς θεωρεί ότι ορισμένα μοντέλα διευθετήσεων και πιέσεων που εφαρμόζονται στον Καύκασο θα μπορούσαν να επιχειρηθεί να μεταφερθούν και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Όπως ανέφερε, οι πιέσεις για συμβιβασμούς, οι αλλαγές συνόρων ή ζωνών επιρροής και η σταδιακή αποδοχή τετελεσμένων αποτελούν πρακτικές που έχουν ήδη εφαρμοστεί σε διάφορες περιοχές του κόσμου.

Για αυτό τον λόγο υποστήριξε ότι η Ελλάδα οφείλει να παρακολουθεί στενά όσα συμβαίνουν στην Αρμενία, καθώς αποτελούν, κατά την άποψή του, γεωπολιτικό προάγγελο ευρύτερων εξελίξεων.

Επίλογος

Η παρέμβαση του Σταύρου Καλεντερίδη κινήθηκε σε τρεις βασικούς άξονες: τις πολιτικές εξελίξεις στην Αρμενία, τις πραγματικές σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ πίσω από τις δημόσιες αντιπαραθέσεις και τις ευρύτερες γεωπολιτικές επιπτώσεις του διαδρόμου Ζανγκεζούρ.

Το κεντρικό μήνυμα της ανάλυσής του ήταν ότι η Αρμενία βρίσκεται σε μια ιστορική καμπή, η οποία δεν αφορά μόνο τον αρμενικό λαό, αλλά επηρεάζει συνολικά τον συσχετισμό δυνάμεων στον Καύκασο, τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.

Και όπως προειδοποίησε, η Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζει αυτές τις εξελίξεις ως ένα μακρινό περιφερειακό ζήτημα, καθώς ενδέχεται να αποτελούν πρόδρομο ευρύτερων γεωπολιτικών σχεδιασμών στην περιοχή μας.