Στην περαιτέρω ενίσχυση της αμυντικής τους συνεργασίας και στον συντονισμό απέναντι στις κοινές προκλήσεις ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο επικεντρώθηκε η τριμερής συνάντηση των υπουργείων Άμυνας της Κύπρου, της Ελλάδας και του Ισραήλ, η οποία πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου στην Αθήνα.

Στη συνάντηση συμμετείχαν οι επικεφαλής της αμυντικής πολιτικής των τριών υπουργείων, καθώς και ανώτεροι κρατικοί αξιωματούχοι, με βασικό αντικείμενο την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των τριών χωρών και την αντιμετώπιση των κοινών περιφερειακών απειλών.

Όπως επισημάνθηκε, η αμυντική συνεργασία αποτελεί βασικό πυλώνα της τριμερούς εταιρικής σχέσης, στη βάση της Κοινής Διακήρυξης που υιοθετήθηκε κατά τη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών στην Ιερουσαλήμ, στις 22 Δεκεμβρίου 2025. Παράλληλα, υπενθυμίστηκε η πρόσκληση προς άλλες χώρες που συμμερίζονται τις ίδιες αρχές και επιδιώξεις να ενταχθούν στο πλαίσιο της τριμερούς συνεργασίας.

Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, οι τρεις πλευρές επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για την ειρήνη, τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την ευημερία στην Ανατολική Μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή. Στο επίκεντρο βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, οι περιφερειακές εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας, η ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και της τεχνολογικής καινοτομίας, η θαλάσσια ασφάλεια, καθώς και η προστασία κρίσιμων υποδομών και βασικών θαλάσσιων οδών.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε, επίσης, στην πολιτική προστασία, την ετοιμότητα και την αποτελεσματική ανταπόκριση σε περιπτώσεις καταστροφών και έκτακτων αναγκών.

Στο πλαίσιο αυτό, οι τρεις χώρες εξέτασαν τη δυνατότητα ανάπτυξης κοινών πρωτοβουλιών, μέσω ανταλλαγής τεχνογνωσίας, επαγγελματικών επαφών και τακτικού διαλόγου μεταξύ των αρμόδιων αρχών. Παράλληλα, συζητήθηκε η ενίσχυση των συνεργασιών μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών των τριών κρατών, με προοπτική την από κοινού ανάπτυξη, παραγωγή και αξιοποίηση νέων τεχνολογιών.

Μάλιστα, υπογραμμίστηκε η σημασία δημιουργίας τριμερούς ομάδας εργασίας για την αμυντική βιομηχανία, με στόχο την αναβάθμιση των κοινών δυνατοτήτων, τη βελτίωση της επιχειρησιακής διαλειτουργικότητας και την ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης της συνεργασίας τους.

Οι αντιπροσωπείες συζήτησαν, ακόμη, τις κοινές απειλές που αντιμετωπίζει η περιοχή, όπως η τρομοκρατία, η διάδοση προηγμένων οπλικών συστημάτων και οι αποσταθεροποιητικές ενέργειες κρατικών και μη κρατικών δρώντων. Συμφώνησαν, επίσης, στην ενίσχυση του συντονισμού για την αντιμετώπιση νέων απειλών και την ενδυνάμωση της συλλογικής ανθεκτικότητας.

Στήριξη στην κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας και μήνυμα για το Δίκαιο της Θάλασσας

Ξεχωριστή θέση στις συζητήσεις είχε η τήρηση του Δικαίου της Θάλασσας, με τις τρεις πλευρές να τονίζουν την ανάγκη σεβασμού των διεθνώς αναγνωρισμένων αρχών που διέπουν τα θαλάσσια δικαιώματα και τις δικαιοδοσίες.

Παράλληλα, επαναβεβαίωσαν τη στήριξή τους στην κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, στη βάση των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου.

Οι τρεις χώρες εξέφρασαν την αντίθεσή τους σε μονομερείς διεκδικήσεις, πρακτικές εξαναγκασμού, απειλές χρήσης βίας και στρατιωτικές ενέργειες που ενδέχεται να αποσταθεροποιήσουν την περιοχή. Τόνισαν, επίσης, ότι κανένα κράτος της περιοχής δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως βάση για ενέργειες που απειλούν την περιφερειακή ασφάλεια.

Ειδική αναφορά έγινε στο Μνημόνιο Συνεννόησης μεταξύ της κυβέρνησης της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο, το οποίο κυρώθηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου 2026.

Τα τρία υπουργεία Άμυνας υποστήριξαν ότι η συγκεκριμένη συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και αγνοεί τους διεθνείς κανόνες που διέπουν τη θαλάσσια δικαιοδοσία, υπογραμμίζοντας ότι δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών.

Ενέργεια και ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο επίκεντρο

Σημαντικό μέρος των συνομιλιών αφιερώθηκε και στην ενεργειακή συνεργασία, την οποία οι τρεις πλευρές χαρακτήρισαν πυλώνα περιφερειακής σταθερότητας και ανθεκτικότητας. Παράλληλα, εξέφρασαν την αντίθεσή τους σε προσπάθειες παρεμπόδισης της ενεργειακής συνεργασίας κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, καθώς και στην ανάγκη προστασίας των κρίσιμων υποδομών και των ενεργειακών οδών εφοδιασμού, στοιχεία που θεωρούνται καθοριστικά για την ασφάλεια και την ευημερία της Ευρώπης, της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.

Κλείνοντας, οι τρεις αντιπροσωπείες υπογράμμισαν ότι η τριμερής συνεργασία, η οποία βασίζεται σε κοινές δημοκρατικές αξίες και συμπληρωματικά στρατηγικά συμφέροντα, αποτελεί πλαίσιο στρατηγικού συντονισμού και υπεύθυνης περιφερειακής συνεργασίας.

Όπως ανέφεραν, η σύμπραξη Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ συμβάλλει στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, με τις τρεις χώρες να επισημαίνουν ότι ο διάλογος, η συνεργασία και ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για ένα μέλλον ειρήνης, ασφάλειας, διασυνδεσιμότητας και βιώσιμης ανάπτυξης στην περιοχή.

ΠΗΓΗ: SigmaLive

Η ανάγκη ουσιαστικής αναμόρφωσης της στρατιωτικής θητείας και της εφεδρείας βρέθηκε στο επίκεντρο εσπερίδας του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ), υπό τον συντονισμό του προέδρου του, αντιστράτηγου ε.α. Ιωάννη Μπαλτζώη. Οι παρεμβάσεις ανέδειξαν προβλήματα στην επάνδρωση και την εκπαίδευση των μονάδων, τις συνέπειες της δημογραφικής συρρίκνωσης και την ανάγκη αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού των Ενόπλων Δυνάμεων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην πρόταση για καθολική στράτευση των ανδρών στα 18, στην προοπτική εθελοντικής στράτευσης των γυναικών, στην παροχή ουσιαστικών κινήτρων στους κληρωτούς και στη δημιουργία ενός αποτελεσματικότερου συστήματος εκπαίδευσης των εφέδρων.

Στην εκδήλωση τοποθετήθηκαν ο Ευδόκιμος Μαρκόπουλος, ο αντιστράτηγος ε.α. Ιπποκράτης Δασκαλάκης και ο υποστράτηγος ε.α. Ελευθέριος Παπαϊωάννου, ενώ ο Ιωάννης Μπαλτζώης παρουσίασε στοιχεία από το ισραηλινό σύστημα στράτευσης και επιστράτευσης.

Μπαλτζώης: Το ισραηλινό μοντέλο και η σημασία της εκπαιδευμένης εφεδρείας

Ο Ιωάννης Μπαλτζώης επέλεξε να ξεκινήσει τη συζήτηση παρουσιάζοντας τον τρόπο με τον οποίο το Ισραήλ οργανώνει τη στρατιωτική του ισχύ, στηριζόμενο στον συνδυασμό υποχρεωτικής θητείας, μόνιμου προσωπικού και ισχυρής εφεδρείας.

Όπως εξήγησε, το ισραηλινό σύστημα επιτρέπει την ενεργοποίηση ολόκληρων σχηματισμών σε σύντομο χρονικό διάστημα, καθώς οι έφεδροι γνωρίζουν εκ των προτέρων τη μονάδα στην οποία ανήκουν, τους συναδέλφους τους και την αποστολή που καλούνται να εκτελέσουν.

Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο σύστημα αποθήκευσης και διατήρησης στρατιωτικού υλικού, γνωστό ως dry storage system, περιγράφοντας την εμπειρία του από επίσκεψη σε ισραηλινές εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, άρματα μάχης και στρατιωτικά οχήματα διατηρούνται σε κατάσταση που επιτρέπει την ταχεία ενεργοποίησή τους, περιορίζοντας παράλληλα τις ανάγκες συντήρησης.

Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ υπογράμμισε επίσης τη σημασία της τακτικής μετεκπαίδευσης των εφέδρων και της οικονομικής τους κάλυψης κατά την περίοδο που απομακρύνονται από την εργασία τους.

Η κεντρική διαπίστωση της παρέμβασής του ήταν ότι η εφεδρεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια δύναμη που υπάρχει μόνο στα χαρτιά. Χρειάζεται συνεχή εκπαίδευση, συγκεκριμένη οργανωτική ένταξη και δυνατότητα άμεσης κινητοποίησης.

Ευδόκιμος Μαρκόπουλος: Η στρατιωτική θητεία ως σχολείο επιβίωσης

Μια διαφορετική προσέγγιση παρουσίασε ο Ευδόκιμος Μαρκόπουλος, ο οποίος συνέδεσε τη στρατιωτική εκπαίδευση όχι μόνο με την εθνική άμυνα, αλλά και με την επιβίωση των πολιτών σε περιόδους πολέμου ή μεγάλων φυσικών καταστροφών.

Επισήμανε ότι οι σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις δεν περιορίζονται πλέον στα παραδοσιακά πεδία μάχης. Οι επιθέσεις εναντίον στρατηγικών υποδομών, οι επιχειρήσεις μεγάλου βεληνεκούς και οι κίνδυνοι για τα αστικά κέντρα καθιστούν την προετοιμασία των πολιτών ζήτημα ευρύτερης εθνικής ασφάλειας.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε τις πυρκαγιές, τις πλημμύρες και τις άλλες φυσικές καταστροφές, υποστηρίζοντας ότι η στρατιωτική θητεία μπορεί να προσφέρει γνώσεις και δεξιότητες χρήσιμες και στην πολιτική προστασία.

Ο Μαρκόπουλος τάχθηκε υπέρ της μεγαλύτερης διάρκειας της στρατιωτικής εκπαίδευσης, προτείνοντας να εξεταστεί η δυνατότητα εθελοντικής 24μηνης θητείας, με ουσιαστικά ανταλλάγματα για όσους επιλέξουν να την πραγματοποιήσουν.

Στις προτάσεις του περιλαμβάνονται η απόκτηση πιστοποιημένων επαγγελματικών δεξιοτήτων, η ενίσχυση της φυσικής κατάστασης των στρατευσίμων, η συχνότερη πρακτική εκπαίδευση και η αξιοποίηση των γνώσεων που ήδη διαθέτουν οι νέοι.

Για την εφεδρεία εισηγήθηκε σύντομες, επαναλαμβανόμενες εκπαιδεύσεις κοντά στον τόπο κατοικίας των εφέδρων, με τη χρήση κινητών εκπαιδευτικών ομάδων.

Ιπποκράτης Δασκαλάκης: «Ο χαμένος χρόνος» και η ανάγκη πραγματικής εκπαίδευσης

Ο αντιστράτηγος ε.α. Ιπποκράτης Δασκαλάκης επικεντρώθηκε στις λειτουργικές αδυναμίες του σημερινού συστήματος, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο η στρατιωτική θητεία και η εφεδρεία ανταποκρίνονται στις επιχειρησιακές απαιτήσεις.

Σύμφωνα με την εκτίμησή του, ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα είναι ότι πολλοί στρατεύσιμοι αντιμετωπίζουν τη θητεία ως χαμένο χρόνο. Το φαινόμενο αυτό συνδέεται, όπως εξήγησε, με την περιορισμένη ουσιαστική εκπαίδευση, τις αγγαρείες και την αδυναμία αξιοποίησης των κληρωτών.

Ο Δασκαλάκης υποστήριξε ότι η υπερβολική γραφειοκρατία και η αντικατάσταση της πρακτικής εκπαίδευσης από θεωρητικές παρουσιάσεις έχουν περιορίσει τη μαχητική προετοιμασία.

Έθεσε ως προτεραιότητα την επαναφορά της ρεαλιστικής εκπαίδευσης, με την τήρηση των αναγκαίων μέτρων ασφαλείας, αλλά χωρίς την αποφυγή κάθε απαιτητικής δραστηριότητας.

Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της σταδιακής στράτευσης των γυναικών, την οποία χαρακτήρισε αναγκαία προοπτική, ενώ πρότεινε μεγαλύτερη ευελιξία στην εκπαίδευση των εφέδρων.

Στο πλαίσιο αυτό ανέπτυξε ένα σύστημα που θα συνδυάζει σύντομες ατομικές εκπαιδεύσεις, ειδική εκπαίδευση ανά ειδικότητα και περιοδική συμμετοχή των εφέδρων σε ασκήσεις των μονάδων τους.

Υπογράμμισε, ακόμη, την ανάγκη οικονομικής αποζημίωσης, ασφαλιστικής κάλυψης και έγκαιρου προγραμματισμού των υποχρεώσεων των εφέδρων, ώστε η στρατιωτική τους συμμετοχή να μην προκαλεί δυσανάλογα προβλήματα στην επαγγελματική και οικογενειακή τους ζωή.

Ελευθέριος Παπαϊωάννου: Δημογραφική συρρίκνωση και πρόταση για καθολική στράτευση στα 18

Ιδιαίτερα αναλυτική ήταν η παρέμβαση του υποστράτηγου ε.α. Ελευθέριου Παπαϊωάννου, ο οποίος παρουσίασε ένα ευρύτερο πλαίσιο προτάσεων για την αναδιοργάνωση της στρατιωτικής θητείας και τη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού.

Ο Παπαϊωάννου συνέδεσε ευθέως το δημογραφικό πρόβλημα με τη μελλοντική δυνατότητα επάνδρωσης των στρατιωτικών μονάδων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, οι γεννήσεις στην Ελλάδα έχουν μειωθεί από περίπου 114.000 το 2010 σε 65.000 το 2025. Υποστήριξε ότι η εξέλιξη αυτή δημιουργεί σοβαρές προκλήσεις για τις επόμενες στρατεύσιμες κλάσεις.

Αναφέρθηκε επίσης στον αριθμό των ανυπότακτων, παραθέτοντας εκτιμήσεις για περίπου 20.000 στο εσωτερικό και 17.000 στο εξωτερικό.

Οι αριθμοί αυτοί παρουσιάστηκαν από τον ομιλητή και δεν αποτελούν ανεξάρτητα διασταυρωμένα στοιχεία του ρεπορτάζ.

Η βασική του εισήγηση ήταν η καθολική στράτευση των ανδρών στην ηλικία των 18 ετών, με δυνατότητα συγκεκριμένων αναβολών, ώστε να διατηρείται η συνέχεια της επαγγελματικής κατάρτισης όπου απαιτείται.

Παράλληλα, πρότεινε την εθελοντική στράτευση των γυναικών σε πρώτη φάση, με προοπτική ευρύτερης αξιοποίησής τους.

Μόρια για τις σπουδές, επαγγελματικά δικαιώματα και οικονομικά κίνητρα

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της εισήγησης Παπαϊωάννου αφορούσε τη δημιουργία κινήτρων για τους νέους που υπηρετούν σε απαιτητικές μονάδες.

Πρότεινε την εξέταση ενός συστήματος πρόσθετης μοριοδότησης, της τάξης του 1% έως 2%, σε συνάρτηση με τις συνθήκες και την περιοχή υπηρεσίας.

Ως παράδειγμα ανέφερε έναν υποψήφιο που έχει συγκεντρώσει 18.990 μόρια στις Πανελλαδικές Εξετάσεις και θα μπορούσε, με πρόσθετη μοριοδότηση 1%, να φτάσει τα 19.170 μόρια περίπου.

Πρόκειται για προσωπική πρόταση του ομιλητή και όχι για ισχύουσα ρύθμιση.

Στο ίδιο πλαίσιο εισηγήθηκε την αναγνώριση της στρατιωτικής υπηρεσίας ως επαγγελματικής προϋπηρεσίας σε συγκεκριμένες τεχνικές ειδικότητες, την παροχή επαγγελματικών πιστοποιήσεων, τη μοριοδότηση για διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ και την ενίσχυση της δυνατότητας συνέχισης της υπηρεσίας μέσω του θεσμού των Οπλιτών Βραχείας Ανακατάταξης.

Έκανε ακόμη αναφορά στη δυνατότητα παροχής εκπαίδευσης στις ξένες γλώσσες, στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και στον χειρισμό οχημάτων ή ειδικών μηχανημάτων.

ΕΠΟΠ, δόκιμοι αξιωματικοί και αμυντική βιομηχανία

Ο Παπαϊωάννου στάθηκε επίσης στην ανάγκη επανεξέτασης του θεσμού των Επαγγελματιών Οπλιτών, επισημαίνοντας ότι οι απαιτήσεις των μάχιμων μονάδων πρέπει να συνδέονται με την ηλικία, τη φυσική κατάσταση και την επιχειρησιακή ικανότητα του προσωπικού.

Πρότεινε δυνατότητες μετακίνησης στελεχών σε άλλες υπηρεσίες, όταν δεν μπορούν πλέον να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις συγκεκριμένων μάχιμων καθηκόντων, ώστε να αξιοποιείται η εμπειρία τους.

Ανέπτυξε επίσης προτάσεις για τον θεσμό των Δόκιμων Εφέδρων Αξιωματικών και την αξιοποίηση πτυχιούχων σε εξειδικευμένες θέσεις.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην αμυντική βιομηχανία και στην ανάγκη διατήρησης του επιστημονικού δυναμικού στην Ελλάδα. Επικαλέστηκε την τουρκική εμπειρία για να υποστηρίξει ότι η ανάπτυξη εγχώριας αμυντικής τεχνολογίας αποτελεί σημαντικό παράγοντα στρατηγικής ισχύος.

Το κρίσιμο ζήτημα της αποτροπής

Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις τους, οι ομιλητές συνέκλιναν στην ανάγκη αναβάθμισης της εκπαίδευσης, της επάνδρωσης και της επιχειρησιακής ετοιμότητας των Ενόπλων Δυνάμεων.

Η συζήτηση ανέδειξε ότι η στρατιωτική θητεία δεν μπορεί να εξετάζεται απομονωμένα από το δημογραφικό, την οικονομία, την αγορά εργασίας και την αμυντική βιομηχανία.

Το βασικό ζητούμενο που αναδείχθηκε στην εσπερίδα του ΕΛΙΣΜΕ ήταν η δημιουργία ενός συστήματος στο οποίο ο κληρωτός θα εκπαιδεύεται ουσιαστικά, ο έφεδρος θα διατηρεί την επιχειρησιακή του ικανότητα και οι στρατιωτικές μονάδες θα διαθέτουν το προσωπικό που απαιτείται για την αποστολή τους.

Η ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος της χώρας αποτέλεσε τον κοινό παρονομαστή των παρεμβάσεων, με τους ομιλητές να υπογραμμίζουν ότι η ύπαρξη σύγχρονων οπλικών συστημάτων δεν αρκεί χωρίς κατάλληλα εκπαιδευμένο και οργανωμένο ανθρώπινο δυναμικό.

Νέα δεδομένα στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις διαμορφώνει η εκλογική νίκη των Δημοκρατικών στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκαλώντας προβληματισμό στην Άγκυρα για το μέλλον των μεγάλων εξοπλιστικών προγραμμάτων της.

Η προσπάθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να εξασφαλίσει την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 και την άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα δυσμενέστερο πολιτικό περιβάλλον.

Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας στις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026, περιορίζοντας τα περιθώρια ελιγμών του Ντόναλντ Τραμπ κατά το υπόλοιπο της προεδρικής του θητείας. Οι νέοι συσχετισμοί θα αποτυπωθούν θεσμικά με την ανάληψη καθηκόντων του νέου Κογκρέσου στις 3 Ιανουαρίου 2027.

Τούρκοι δημοσιογράφοι και αναλυτές προειδοποιούν ότι η προσωπική σχέση Ερντογάν–Τραμπ ενδέχεται πλέον να μην αρκεί για την υπέρβαση των αμερικανικών νομοθετικών εμποδίων.

Η ανησυχία για το ελληνικό λόμπι

Η Τουρκάλα αναλύτρια Μπαρτσίν Γκιναντς εκτιμά ότι η αλλαγή της πολιτικής ισορροπίας στο Κογκρέσο δημιουργεί ευνοϊκότερες συνθήκες για την προώθηση ελληνικών θέσεων στην Ουάσιγκτον.

Κατά την άποψή της, το ελληνικό λόμπι θα διαθέτει ευκολότερη πρόσβαση σε Δημοκρατικούς βουλευτές και γερουσιαστές, γεγονός που θα μπορούσε να ενισχύσει τις πρωτοβουλίες εναντίον της τουρκικής πολιτικής.

Οι διαφωνίες με την Άγκυρα δεν περιορίζονται στα ζητήματα των εξοπλισμών. Περιλαμβάνουν επίσης την κατάσταση της δημοκρατίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη συμπεριφορά της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή.

Η Γκιναντς επισημαίνει ότι ακόμη και ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος διατηρεί φιλική σχέση με τον Τούρκο πρόεδρο, δεν έχει κατορθώσει μέχρι σήμερα να επιλύσει τις εκκρεμότητες που υπάρχουν στο Κογκρέσο.

Εκτιμά, επομένως, ότι η νέα πολιτική πραγματικότητα θα καταστήσει τις διαπραγματεύσεις ακόμη πιο δύσκολες.

Οι S-400 παραμένουν το μεγαλύτερο εμπόδιο

Κεντρικό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί η κατοχή των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 από την Τουρκία.

Η αγορά τους οδήγησε το 2019 στον αποκλεισμό της Άγκυρας από το πρόγραμμα των F-35, καθώς η Ουάσιγκτον εκτίμησε ότι η ταυτόχρονη παρουσία των ρωσικών συστημάτων και των αμερικανικών μαχητικών δημιουργούσε σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια της τεχνολογίας stealth.

Τον Δεκέμβριο του 2020 επιβλήθηκαν επίσης κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA στην τουρκική υπηρεσία αμυντικών προμηθειών και σε στελέχη της.

Η Μπαρτσίν Γκιναντς υποστηρίζει ότι, εφόσον η Τουρκία επιθυμεί πραγματικά να αποκτήσει F-35, θα πρέπει να αναζητήσει λύση στο πρόβλημα των S-400 μέσω συνεννόησης με τη Μόσχα.

Η επισήμανση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις πολιτικές σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας, αλλά συγκεκριμένες προϋποθέσεις που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.

Σύμφωνα με την Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου (CRS), η μεταφορά F-35 στην Τουρκία απαγορεύεται βάσει της νομοθεσίας του 2020, εκτός εάν η αμερικανική εκτελεστική εξουσία πιστοποιήσει την εκπλήρωση συγκεκριμένων όρων, μεταξύ των οποίων η μη κατοχή των S-400 από την Άγκυρα.

Δύο μήνες προθεσμία βλέπουν οι Τούρκοι αναλυτές

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία εκφράζει ο Τούρκος ακαδημαϊκός Κεμάλ Ολτσάρ, ο οποίος εκτιμά ότι η Άγκυρα διαθέτει ένα εξαιρετικά περιορισμένο χρονικό παράθυρο για να πετύχει συμφωνία με την κυβέρνηση Τραμπ.

Όπως επισημαίνει, τέσσερα κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοικτά στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις: οι κινητήρες για το τουρκικό μαχητικό KAAN, η προμήθεια F-35, οι κυρώσεις CAATSA και οι αμερικανικοί τελωνειακοί δασμοί.

Ο Ολτσάρ υπενθυμίζει ότι ο Ερντογάν είχε εμφανιστεί αισιόδοξος μετά τις επαφές του με τον Αμερικανό πρόεδρο, υποστηρίζοντας ότι υπήρχε πρόοδος στα ζητήματα των κυρώσεων και των εξοπλισμών.

Ωστόσο, θεωρεί ότι οποιαδήποτε ουσιαστική διευθέτηση πρέπει να προχωρήσει πριν από τις 3 Ιανουαρίου 2027, όταν θα αναλάβει καθήκοντα το νέο Κογκρέσο.

Η εκτίμησή του βασίζεται στην πεποίθηση ότι οι Δημοκρατικοί θα υιοθετήσουν αυστηρότερη στάση απέναντι στην Τουρκία, ιδιαίτερα όσον αφορά την εφαρμογή των κυρώσεων.

«Οι Δημοκρατικοί θα κλείσουν τις πόρτες»

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο ακαδημαϊκός Τολγκά Σακμάν, ο οποίος θεωρεί εξαιρετικά δύσκολη την άρση των κυρώσεων CAATSA υπό τους νέους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς.

Ο Σακμάν υπογραμμίζει ότι η πολιτική βούληση του Αμερικανού προέδρου δεν αρκεί από μόνη της για την επίλυση προβλημάτων που συνδέονται με τη νομοθεσία και την αρμοδιότητα του Κογκρέσου.

Αναφέρει, μάλιστα, ότι ο Τραμπ έχει ήδη απευθυνθεί εγγράφως στο Κογκρέσο για το ζήτημα.

Ο ίδιος εμφανίζεται απαισιόδοξος ακόμη και για το ενδεχόμενο συμφωνίας μέσα στο εναπομείναν χρονικό διάστημα πριν από την αλλαγή της κοινοβουλευτικής σύνθεσης.

Πάντως, πρέπει να διευκρινιστεί ότι οι διαδικασίες άρσης ή αναστολής κυρώσεων δεν είναι όλες ίδιες. Η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες δυνατότητες ενεργειών της εκτελεστικής εξουσίας, υπό όρους και με συμμετοχή ή εποπτεία του Κογκρέσου. Συνεπώς, η εκτίμηση ότι οι Δημοκρατικοί θα αποκλείσουν οποιαδήποτε διευθέτηση αποτελεί πολιτική πρόβλεψη και όχι αυτοματοποιημένη νομική συνέπεια της εκλογικής τους νίκης.

Hürriyet: Αλλάζει η εξίσωση Ερντογάν–Τραμπ

Την αλλαγή των δεδομένων στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας αναδεικνύει και η δημοσιογράφος Χαντέ Φιράτ της τουρκικής εφημερίδας Hürriyet.

Σύμφωνα με την ανάλυσή της, η πολιτική της Άγκυρας απέναντι στην Ουάσιγκτον δεν μπορεί πλέον να βασίζεται αποκλειστικά στην προσωπική επικοινωνία και τη συνεννόηση μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ.

Τα επόμενα δύο χρόνια, το Κογκρέσο αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο των αποφάσεων που αφορούν την Τουρκία.

Η Φιράτ επισημαίνει ότι τα σημαντικότερα ζητήματα της τουρκικής αμυντικής πολιτικής, όπως τα F-35, οι S-400 και οι κυρώσεις CAATSA, συνδέονται άμεσα με την αμερικανική νομοθεσία.

Η νέα Δημοκρατική πλειοψηφία μπορεί να αυξήσει την κοινοβουλευτική εποπτεία και να καταστήσει δυσκολότερη οποιαδήποτε απόπειρα παράκαμψης των υφιστάμενων περιορισμών.

Οι αντιδράσεις στο Κογκρέσο είχαν ξεκινήσει πριν από τις εκλογές

Η αντίθεση σε μια ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 δεν αποτελεί καινούργια εξέλιξη.

Ήδη από τον Ιούλιο του 2026, μέλη της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων είχαν απευθυνθεί στην κυβέρνηση Τραμπ εκφράζοντας αντιρρήσεις για την πιθανότητα πώλησης μαχητικών πέμπτης γενιάς στην Άγκυρα.

Όπως καταγράφεται σε έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου, δέκα βουλευτές είχαν προειδοποιήσει ότι η συμπεριφορά του Ερντογάν απέναντι σε εταίρους των ΗΠΑ και οι αμυντικές σχέσεις της Τουρκίας με αντιπάλους της Ουάσιγκτον καθιστούν προβληματική μια τέτοια πώληση.

Παράλληλα, ομάδα 18 βουλευτών είχε ζητήσει να εξεταστεί κοινοβουλευτική αντίδραση εάν η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρούσε να επανεντάξει την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35 παρακάμπτοντας τις προβλέψεις του CAATSA χωρίς επαρκή νομική βάση.

Η ίδια έκθεση καταγράφει ότι το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών είχε αναγνωρίσει πως η Τουρκία δεν πληρούσε ακόμη τις νόμιμες προϋποθέσεις για τη μεταφορά των μαχητικών.

Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν ότι τα εμπόδια που αντιμετωπίζει η Άγκυρα προϋπήρχαν της εκλογικής νίκης των Δημοκρατικών.

Κόλαφος η έκθεση της Κομισιόν για την Τουρκία: Μπλοκάρει το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, διατηρεί το casus belli και αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα

Στο επίκεντρο η αεροπορική ισορροπία Ελλάδας–Τουρκίας

Το ζήτημα των F-35 έχει άμεση σχέση και με την ισορροπία αεροπορικής ισχύος στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η Τουρκία επιδιώκει την απόκτηση 40 μαχητικών F-35, ενώ παράλληλα προωθεί την ανάπτυξη του εγχώριου μαχητικού KAAN.

Η Ελλάδα, από την πλευρά της, έχει προχωρήσει στο πρόγραμμα απόκτησης F-35, εντάσσοντας τα αεροσκάφη πέμπτης γενιάς στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό αναβάθμισης της Πολεμικής Αεροπορίας.

Η προοπτική παρατεταμένου αποκλεισμού της Τουρκίας από το αμερικανικό πρόγραμμα θα μπορούσε να επηρεάσει τον χρονικό ορίζοντα εκσυγχρονισμού της τουρκικής αεροπορίας και τη συγκριτική τεχνολογική εξέλιξη των δύο χωρών.

Ωστόσο, η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από τη διευθέτηση του ζητήματος των S-400, τις αποφάσεις της κυβέρνησης Τραμπ και τη στάση του νέου Κογκρέσου.

Η εκλογική αλλαγή στην Ουάσιγκτον δεν σημαίνει αυτομάτως οριστικό αποκλεισμό της Τουρκίας από τα F-35. Δημιουργεί, όμως, πρόσθετες πολιτικές δυσκολίες σε ένα εξοπλιστικό ζήτημα που παραμένει άλυτο από το 2019.

Για την Άγκυρα, το βασικό πρόβλημα είναι ότι η προσωπική συνεννόηση Ερντογάν–Τραμπ δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις απαιτήσεις της αμερικανικής νομοθεσίας. Και με τους Δημοκρατικούς να αναλαμβάνουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, οι προσπάθειες εξεύρεσης συμβιβασμού αναμένεται να γίνουν ακόμη πιο σύνθετες.