Με τη χαρακτηριστική φράση του Γεωργίου Παπανδρέου προς τον Αμερικανό πρόεδρο Λίντον Τζόνσον το 1964, σύμφωνα με την οποία «εάν η Τουρκία ανοίξει την πόρτα του φρενοκομείου, η Ελλάς θα εισέλθει», άνοιξε ο Παντελής Σαββίδης τη μεγάλη συζήτηση για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις στις «Ανιχνεύσεις».

Στην εκπομπή συμμετείχαν ο επίτιμος αρχηγός ΓΕΕΘΑ, πτέραρχος ε.α. Χρήστος Χριστοδούλου, ο υποναύαρχος ε.α. Δημήτρης Τσαϊλάς, ο τουρκολόγος Βασίλης Κυρατζόπουλος και ο αναλυτής Θράσος Ευτυχίδης.

Το βασικό ερώτημα που τέθηκε ήταν σαφές: Μπορεί η Τουρκία να ανοίξει σήμερα την «πόρτα του φρενοκομείου» και, αν το επιχειρήσει, είναι η Ελλάδα αποφασισμένη και έτοιμη να αντιδράσει;

«Η Τουρκία θέλει να της δίνουμε λογαριασμό»

Ο Παντελής Σαββίδης χαρακτήρισε την τουρκική συμπεριφορά προσπάθεια «δορυφοριοποίησης» της Ελλάδας, επισημαίνοντας ότι η Άγκυρα παρεμβαίνει πλέον σχεδόν σε κάθε ελληνική απόφαση, ακόμη και όταν αυτή αφορά ζητήματα του εσωτερικού της χώρας.

Όπως τόνισε, η Τουρκία επιδιώκει η Αθήνα να της δίνει λογαριασμό για οτιδήποτε πράττει, είτε την αφορά άμεσα είτε όχι. Παράλληλα, άσκησε κριτική στη φοβική, όπως τη χαρακτήρισε, στάση της επίσημης Ελλάδας, θέτοντας το ερώτημα εάν οι χαμηλοί τόνοι προστατεύουν πραγματικά τα εθνικά συμφέροντα ή διευκολύνουν τη σταδιακή δημιουργία τετελεσμένων.

Αφορμή για τη συζήτηση αποτέλεσε και η πτήση τουρκικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους στην περιοχή της Αλεξανδρούπολης.

Ο Βασίλης Κυρατζόπουλος υποστήριξε ότι η Τουρκία εδώ και χρόνια εφαρμόζει συγκεκριμένο σχέδιο πίεσης και περικύκλωσης της Ελλάδας. Συνέδεσε, μάλιστα, την κλιμάκωση με τις εσωτερικές πολιτικές ανάγκες του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, εκτιμώντας ότι, εάν ο Τούρκος πρόεδρος χρειαστεί ένα θερμό επεισόδιο για να παραμείνει στην εξουσία, η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των πρώτων πιθανών στόχων.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πτήσεις τουρκικών drones στο Αιγαίο και στην Αλεξανδρούπολη εξυπηρετούν τη συστηματική συλλογή πληροφοριών για τις ελληνικές υποδομές, τα νησιά και την αμερικανική παρουσία στην περιοχή.

Χριστοδούλου: «Ήρεμα νερά δεν υπήρξαν και δεν θα υπάρξουν»

Ο Χρήστος Χριστοδούλου ξεκαθάρισε ότι η πτήση του drone δεν αποτέλεσε ένα μεμονωμένο ή απρόβλεπτο περιστατικό. Υπενθύμισε παλαιότερες παραβιάσεις και υπογράμμισε ότι η Τουρκία χρησιμοποιεί τέτοιες κινήσεις για να μετρά τις ελληνικές αντιδράσεις.

«Ήρεμα νερά δεν υπάρχουν, δεν υπήρξαν και δεν θα υπάρξουν ποτέ», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι οι περίοδοι μειωμένης έντασης δεν σημαίνουν αλλαγή της τουρκικής πολιτικής. Αντιθέτως, αντανακλούν συχνά τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος της Άγκυρας προς άλλα μέτωπα.

Κατά τον επίτιμο αρχηγό ΓΕΕΘΑ, εάν η Ελλάδα δεν αντιδράσει, οι τουρκικές ενέργειες θα επανέλθουν με μεγαλύτερη ένταση. Διευκρίνισε ότι υπάρχουν κανόνες εμπλοκής και συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο, με την τελική απόφαση να ανήκει στην πολιτική και στρατιωτική ηγεσία.

Ο Χρήστος Χριστοδούλου περιέγραψε την τουρκική στρατηγική ως μια μακροχρόνια απόπειρα ανατροπής της Συνθήκης της Λωζάνης. Όπως επισήμανε, η τουρκική αναθεωρητική στάση δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά εκδηλώνεται απέναντι σε όλους τους γείτονες της Τουρκίας.

Η «γάτα» και τα «ποντίκια»

Με μια ιδιαίτερα παραστατική αναφορά, ο επίτιμος αρχηγός ΓΕΕΘΑ έθεσε το πραγματικό δίλημμα της ελληνικής στρατηγικής:

«Πρέπει να αποφασίσουμε απέναντι στη γάτα τι είμαστε: ποντίκι, ισότιμη γάτα ή σκύλος».

Προειδοποίησε ότι οι τουρκικές κινήσεις στα θαλάσσια πάρκα, στην αλιεία και στις παραβιάσεις δεν είναι τυχαίες. Αποτελούν δοκιμές της ελληνικής αποφασιστικότητας. Όσο η Αθήνα υποχωρεί ή αποφεύγει τη δυναμική διπλωματική αντίδραση, η Άγκυρα καταγράφει τη στάση αυτή και προχωρά στο επόμενο βήμα.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι οι συνεχείς παραχωρήσεις μπορούν να δημιουργήσουν μια de facto κατάσταση, η οποία με την πάροδο του χρόνου κινδυνεύει να γίνει αποδεκτή ως κανονικότητα.

«Πρώτα γραμμές βάσης και κλείσιμο κόλπων»

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Ο Θράσος Ευτυχίδης υποστήριξε ότι η χώρα πρέπει αρχικά να χαράξει γραμμές βάσης, να τις κοινοποιήσει στους διεθνείς οργανισμούς, να ανακηρύξει ΑΟΖ και στη συνέχεια να εξετάσει την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.

Την ανάγκη τήρησης αυτής της σειράς επιβεβαίωσε και ο Χρήστος Χριστοδούλου, επισημαίνοντας ότι δεν μπορεί να προηγηθεί η επέκταση χωρίς να έχουν κλείσει οι κόλποι και να έχουν χαραχθεί οι γραμμές βάσης.

Παράλληλα, αμφισβήτησε τη νομική ισχύ του τουρκικού casus belli, εκτιμώντας ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να εγκαταλείπει τα νόμιμα δικαιώματά της εξαιτίας των απειλών της Άγκυρας.

Ο Θράσος Ευτυχίδης εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Τουρκία δεν διαθέτει σήμερα τη δυνατότητα να επιτεθεί στην Ελλάδα και δεν θα το πράξει. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι η ελληνική πολιτική της μόνιμης καταγγελίας χωρίς εφαρμογή των δικαιωμάτων που παρέχει το Διεθνές Δίκαιο πρέπει να αλλάξει.

Η αποτροπή δεν χτίζεται μόνο με εξοπλισμούς

Ο Δημήτρης Τσαϊλάς έδωσε έμφαση στον θαλάσσιο και αεροναυτικό χαρακτήρα της ελληνικής ισχύος. Όπως σημείωσε, το Αιγαίο δεν αποτελεί έναν απλό γεωγραφικό χώρο, αλλά ένα εξαιρετικά σύνθετο επιχειρησιακό περιβάλλον.

Η Ελλάδα, τόνισε, δεν πρέπει να σκέφτεται αποκλειστικά με όρους αριθμητικής υπεροχής, αλλά με όρους γεωγραφίας, τεχνολογίας και αποτελεσματικής αξιοποίησης των δυνατοτήτων της.

Η ασφάλεια των νησιών, των λιμένων, των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας, των υποθαλάσσιων καλωδίων και των ενεργειακών υποδομών αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της εθνικής ασφάλειας.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι συμμαχίες δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την εθνική ισχύ: «Καμία χώρα δεν θα σε βοηθήσει αν είσαι καμένο χαρτί».

Έθεσε επίσης το σοβαρό πρόβλημα της απώλειας έμπειρου και αξιόλογου προσωπικού από τις Ένοπλες Δυνάμεις. Τα σύγχρονα οπλικά συστήματα, όπως ανέφερε, δεν αρκούν χωρίς ανθρώπους που θα μπορούν να επιχειρούν καθημερινά με πλοία και αεροσκάφη.

Ο Χρήστος Χριστοδούλου συμπλήρωσε ότι η αποτροπή απαιτεί ισορροπημένη ανάπτυξη και συνεργασία και των τριών Κλάδων. Ισχυρή Πολεμική Αεροπορία χωρίς Πολεμικό Ναυτικό και Στρατό Ξηράς –ή το αντίστροφο– δεν μπορεί να φέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

«Η Τουρκία δεν θα πάρει τα F-35»

Αναφερόμενος στο ζήτημα των αμερικανικών μαχητικών, ο Χρήστος Χριστοδούλου εμφανίστηκε κατηγορηματικός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα παραδώσουν F-35 στην Τουρκία.

Κατά την εκτίμησή του, η Άγκυρα επιδιώκει να αποκτήσει τα έξι αεροσκάφη για τα οποία έχει πληρώσει, προκειμένου να αξιοποιήσει την τεχνολογία τους στο δικό της πρόγραμμα μαχητικού. Το μεγάλο τουρκικό μειονέκτημα, όπως εξήγησε, δεν βρίσκεται τόσο στην κατασκευή της ατράκτου όσο στο λογισμικό, το οποίο αποτελεί την καρδιά των μαχητικών νέας γενιάς.

Το πραγματικό μήνυμα των «Ανιχνεύσεων»

Η συζήτηση ανέδειξε διαφορετικές εκτιμήσεις για το εάν η Άγκυρα θα τολμήσει να προκαλέσει μια ανοιχτή σύγκρουση. Οι ομιλητές, όμως, συνέκλιναν σε ένα κρίσιμο σημείο: η Τουρκία κινείται βάσει μακροχρόνιου σχεδίου, δοκιμάζει συστηματικά τις ελληνικές αντιδράσεις και επιχειρεί να δημιουργήσει σταδιακά τετελεσμένα.

Η ειρήνη δεν διασφαλίζεται με ευχές ούτε με την επίκληση του Διεθνούς Δικαίου χωρίς την άσκηση των δικαιωμάτων που αυτό προβλέπει. Διατηρείται όταν ο αντίπαλος γνωρίζει ότι το κόστος οποιασδήποτε επιθετικής ενέργειας θα είναι δυσβάσταχτο.

Και αυτό ήταν το καθαρό μήνυμα της εκπομπής: η Ελλάδα οφείλει να αποφασίσει τι δύναμη θέλει να είναι και να πάψει να επιτρέπει στην Τουρκία να καθορίζει κάθε φορά το πεδίο, τον χρόνο και τους όρους της αντιπαράθεσης.