Καθ. Πέτρος Π. Γρουμπός. 

Ομότιμος καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πατρών. 

Κύριε Ερντογάν, σας «ευχαριστούμε» που κάθε χρόνο μας θυμίζετε την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς προγόνους σας.

Για ακόμη μία χρονιά, επιλέξατε να τιμήσετε την επέτειο της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης με μεγαλοπρεπείς εκδηλώσεις, αφιερωμένες στα 573 χρόνια από την κατάκτησή της. Είναι πράγματι αξιοσημείωτο ότι η Τουρκία αποτελεί ίσως τη μοναδική χώρα στον κόσμο που εξακολουθεί να γιορτάζει συστηματικά μία πολεμική κατάκτηση ως κορυφαίο εθνικό γεγονός, και μάλιστα με πανεθνική συμμετοχή και κρατική προβολή. Χιλιάδες πολίτες συμμετείχαν στην «Πορεία της Άλωσης» στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης, συνοδευόμενοι από οθωμανικές στρατιωτικές μπάντες, ιστορικές αναπαραστάσεις και σημαίες που παρέπεμπαν στις κατακτήσεις του παρελθόντος.

Συνήθως οι λαοί τιμούν την ειρήνη, την απελευθέρωση, την ανεξαρτησία ή τις επαναστάσεις που τους οδήγησαν στην ελευθερία. Οι εθνικές γιορτές στις περισσότερες δημοκρατίες συνδέονται με αγώνες κατά της καταπίεσης και όχι με την επιβολή της κυριαρχίας πάνω σε άλλους λαούς. Ίσως, λοιπόν, θα έπρεπε να αναρωτηθούμε αν οι δυτικές χώρες θα έπρεπε να μιμηθούν αυτή την πρακτική και να γιορτάζουν τις δικές τους κατακτήσεις και αποικιοκρατικές επεκτάσεις. Η απάντηση είναι προφανής: ο σύγχρονος πολιτισμένος κόσμος έχει προχωρήσει πέρα από τέτοιες αντιλήψεις.

Στις 29 Μαΐου 2026 δηλώσατε ότι «η Κωνσταντινούπολη είναι η πατρίδα μας από το 1453, είναι το φως των ματιών του έθνους μας και πηγή υπερηφάνειας ως τουρκική Κωνσταντινούπολη». Ωστόσο, πριν από το 1453 η πόλη υπήρξε για περισσότερα από χίλια χρόνια η πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, του Βυζαντίου, ενός κράτους με ελληνική γλώσσα, ελληνικό πολιτισμό και χριστιανική παράδοση. Η Κωνσταντινούπολη δεν γεννήθηκε το 1453. Υπήρχε ήδη ως ένα από τα μεγαλύτερα πνευματικά, εμπορικά και πολιτιστικά κέντρα της ανθρωπότητας.
Όταν λοιπόν την αποκαλείτε «τουρκική Κωνσταντινούπολη» με τη βεβαιότητα ότι θα παραμείνει αιώνια δική σας, αγνοείτε ένα βασικό δίδαγμα της ιστορίας: καμία αυτοκρατορία δεν υπήρξε αιώνια. Ό,τι κατακτάται με τη βία δεν παραμένει αναγκαστικά για πάντα στην κατοχή του κατακτητή. Ο Μαχάτμα Γκάντι είχε επισημάνει ότι «ό,τι αποκτάται με βία μπορεί να διατηρηθεί μόνο με βία». Η ιστορία των αυτοκρατοριών επιβεβαιώνει διαρκώς αυτή τη διαπίστωση.

Ισχυριστήκατε επίσης ότι η Άλωση της Κωνσταντινούπολης «μετέτρεψε το σκοτάδι σε φως». Η διατύπωση αυτή προκαλεί εύλογες απορίες. Ποιο ήταν το σκοτάδι; Η πόλη που διέσωσε και μετέδωσε την αρχαία ελληνική γραμματεία στην Ευρώπη; Η πόλη που υπήρξε κέντρο τέχνης, θεολογίας, αρχιτεκτονικής και εμπορίου επί αιώνες; Η Κωνσταντινούπολη υπήρξε πράγματι μία από τις πιο λαμπρές πόλεις της παγκόσμιας ιστορίας. Όμως αυτή η λάμψη δημιουργήθηκε πολύ πριν από την άφιξη των Οθωμανών και στηρίχθηκε στο έργο γενεών Ελλήνων, Ρωμαίων και Βυζαντινών.
Στο ίδιο πνεύμα, ορισμένοι σύγχρονοι τουρκικοί λόγοι αναφέρονται σε ιδανικά κατάκτησης και επέκτασης που υποτίθεται ότι συνεχίζουν να εμπνέουν το έθνος. Αν αυτό αποτελεί πολιτικό ή ιδεολογικό όραμα για το μέλλον, τότε αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι οι λαοί της Ευρώπης και της περιοχής έχουν επιλέξει εδώ και δεκαετίες διαφορετικές αξίες: ελευθερία, δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα, κράτος δικαίου και ειρηνική συνύπαρξη. Αυτές είναι οι αρχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκαν οι σύγχρονες κοινωνίες και όχι οι στρατιωτικές κατακτήσεις.
Πιστεύετε πραγματικά ότι οι δυτικές δημοκρατίες θα διδάξουν στα παιδιά τους πως η υποδούλωση ελεύθερων λαών αποτελεί πρότυπο προς μίμηση; Ότι η κατάκτηση ξένων πόλεων συνιστά ηθικό επίτευγμα; Κανένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα δεν αντιμετωπίζει έτσι την ιστορία.
Ας εξετάσουμε, λοιπόν, τι ακολούθησε την πτώση της Κωνσταντινούπολης. Πολλές ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι ο Μωάμεθ Β΄ υποσχέθηκε στους στρατιώτες του τρεις ημέρες ελεύθερης λεηλασίας εφόσον καταλάμβαναν την πόλη. Μετά την είσοδο των οθωμανικών στρατευμάτων, η Κωνσταντινούπολη γνώρισε σκηνές βίας, λεηλασιών και καταστροφών. Χιλιάδες κάτοικοι σκοτώθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν, ενώ μεγάλος αριθμός γυναικών και παιδιών οδηγήθηκε στα σκλαβοπάζαρα της εποχής. Πρόκειται για γεγονότα που καταγράφονται τόσο από βυζαντινές όσο και από δυτικές πηγές.
Μετά την πτώση της Πόλης, η οθωμανική επέκταση συνεχίστηκε προς την Ευρώπη. Η Πελοπόννησος, η Στερεά Ελλάδα, η Αλβανία, η Σερβία, η Βουλγαρία και η Ουγγαρία βρέθηκαν σταδιακά υπό οθωμανική κυριαρχία. Οι δύο πολιορκίες της Βιέννης, το 1529 και το 1683, αποτέλεσαν καθοριστικές στιγμές για την ευρωπαϊκή ιστορία. Η αποτυχία των Οθωμανών να καταλάβουν την αυστριακή πρωτεύουσα ανέκοψε την περαιτέρω προέλασή τους προς την Κεντρική Ευρώπη.
Οι εκστρατείες εκείνης της εποχής συνοδεύτηκαν, όπως συμβαίνει δυστυχώς στους περισσότερους πολέμους της προνεωτερικής περιόδου, από σφαγές, λεηλασίες και ωμότητες εις βάρος αμάχων. Οι μνήμες αυτές παραμένουν ζωντανές στους λαούς που βρέθηκαν υπό οθωμανική κυριαρχία και εξηγούν γιατί η εξιδανίκευση των κατακτήσεων προκαλεί ακόμη αντιδράσεις.
Οι λαοί της Νοτιοανατολικής Ευρώπης δεν έπαψαν ποτέ να αγωνίζονται για την ελευθερία τους. Έλληνες, Σέρβοι, Βούλγαροι, Ρουμάνοι και άλλοι λαοί εξεγέρθηκαν επανειλημμένα και κατέβαλαν βαρύ τίμημα για να αποκτήσουν ανεξαρτησία. Αυτή είναι η ιστορική πραγματικότητα που εξηγεί γιατί η λέξη «ελευθερία» εξακολουθεί να έχει τόσο βαθιά σημασία στις εθνικές τους μνήμες.
Αναφερθήκατε σε όσους «δεν μπορούν να χωνέψουν την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης» έπειτα από 573 χρόνια. Όμως το ερώτημα μπορεί να επιστραφεί: γιατί η επίσημη Τουρκία εξακολουθεί να αρνείται ή να αποφεύγει την πλήρη αναγνώριση τραγικών γεγονότων όπως οι διώξεις και οι γενοκτονίες των Αρμενίων, των Ποντίων και των Ασσυρίων; Γιατί παραμένει τόσο δύσκολη η ιστορική αυτοκριτική;
Μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 ακολούθησαν σκληρά αντίποινα σε διάφορες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι σφαγές της Χίου το 1822 συγκλόνισαν ολόκληρη την Ευρώπη και ενίσχυσαν το φιλελληνικό κίνημα. Χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν, ενώ πολλοί άλλοι αιχμαλωτίστηκαν και πουλήθηκαν ως δούλοι. Τα γεγονότα αυτά αποτυπώθηκαν σε μαρτυρίες, πίνακες ζωγραφικής και ιστορικές μελέτες, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη.
Κύριε Ερντογάν, η ιστορία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται επιλεκτικά. Δεν μπορεί κανείς να γιορτάζει μόνο τις νίκες και να αποσιωπά τα δεινά που αυτές προκάλεσαν σε άλλους λαούς. Η μνήμη δεν διαγράφεται με παρελάσεις ούτε με πανηγυρικούς λόγους. Οι κοινωνίες ωριμάζουν όταν αναγνωρίζουν τόσο τα επιτεύγματα όσο και τα λάθη του παρελθόντος τους.

• Η πραγματική δύναμη ενός έθνους δεν βρίσκεται στην εξύμνηση της κατάκτησης ούτε στην αναβίωση αυτοκρατορικών ονείρων.  
• Βρίσκεται στην αυτογνωσία, στη συμφιλίωση με την ιστορική αλήθεια, στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και στην προάσπιση της ελευθερίας όλων των λαών. 

Αυτές είναι οι αξίες που αντέχουν στον χρόνο. Αυτές είναι οι αξίες που ενώνουν τους ανθρώπους. Και αυτές είναι οι αξίες που τελικά νικούν κάθε αυτοκρατορία.

 English version 

================

• Can Turkey Find Its Way Back to Freedom? Authoritarian Consolidation versus the Defense of Turkish Democracy

Date:
Wed, 06/03/2026 – 2:00 PM
Location:
2128 Rayburn House Office Building
Announcement
Please join the Tom Lantos Human Rights Commission for a hearing on challenges to freedom, rule of law and democracy in Turkey (Türkiye), – including political persecution, election manipulation, and censorship, and prospects for a return to democratic governance, judicial independence, free and fair elections, and respect for fundamental freedoms.
In Freedom and the World 2026, Freedom House rates Turkey as “Not Free” – as it has done since 2018. Yet the situation is growing worse. In the aftermath of recent electoral setbacks for the ruling party, the Turkish government has intensified its crackdown on political opposition, independent media, civil society, religious minorities, and perceived critics at home and abroad.
Among the most alarming developments has been the March 2025 arrest and continued detention of Ekrem İmamoğlu, widely regarded as the leading opposition challenger to President Erdoğan. İmamoğlu’s detention, which came shortly before his anticipated presidential candidacy, has raised grave concerns regarding judicial independence, politically motivated prosecutions, and the integrity of future elections in Turkey. Prosecutors have reportedly pursued multiple overlapping charges carrying extraordinary potential prison sentences, while authorities have detained thousands of demonstrators protesting his arrest. The government continues to flout binding judgments of the European Court of Human Rights.
Human rights advocates estimate that over 15,000 political prisoners remain incarcerated in Turkey, including journalists, lawyers, elected officials, academics, civil society leaders, and democracy activists. The government continues to target Kurdish politicians and religious activists, and growing concerns regarding transnational repression directed at critics residing outside Turkey.
Residents of Turkey also face escalating censorship and restrictions on freedom of expression, including court-ordered blocking of online content, social media accounts, and opposition news platforms; criminal investigations and prosecutions targeting online speech. The government continues to repress religious and ethnic minorities in Turkey, including through restrictions affecting the Ecumenical Patriarchate of Constantinople and the Halki Seminary.
Witnesses will discuss the broader trajectory of democratic backsliding in Turkey, implications for regional stability and the NATO alliance, and policy options available to the United States and Congress in support of democracy and human rights.
The hearing will be held in person and is open to Members of Congress, congressional staff, the interested public, and the media. The hearing will be livestreamed via the Commission website. For any questions, please contact Mark Milosch (for Co-Chair Smith) or Todd Stein (for Co-Chair McGovern).

Σε ένα εκρηκτικό γεωπολιτικό σκηνικό στην Ανατολική Μεσόγειο εστίασε η εκπομπή «Direct News με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια», αναδεικνύοντας τη νέα σκληρή σύγκρουση Τουρκίας–Ισραήλ, την ενίσχυση του άξονα Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ και τον σταδιακό αποκλεισμό της Άγκυρας από το ενεργειακό παιχνίδι της περιοχής.

Αφορμή αποτέλεσαν οι νέες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος εξαπέλυσε επίθεση κατά του Ισραήλ και της συνεργασίας του Ελληνισμού με την Ιερουσαλήμ, κάνοντας ειδική αναφορά στα «δικαιώματα» των Τουρκοκυπρίων στα κατεχόμενα. Η απάντηση από την ισραηλινή πλευρά ήταν ασυνήθιστα σκληρή, με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να χαρακτηρίζει τον Τούρκο πρόεδρο «δικτάτορα», «γενοκτόνο» και υποστηρικτή τρομοκρατών.

Η εκπομπή υπογράμμισε ότι η σύγκρουση δεν είναι πλέον απλή ρητορική αντιπαράθεση. Σύμφωνα με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια, το Ισραήλ έχει περάσει σε νέα φάση στρατηγικής αξιολόγησης της Τουρκίας, θεωρώντας ότι ο Ερντογάν έχει ξεπεράσει κόκκινες γραμμές. Η Ιερουσαλήμ βλέπει πλέον την Άγκυρα όχι απλώς ως δύσκολο περιφερειακό παίκτη, αλλά ως απειλή που επιχειρεί να χτίσει δίκτυο επιρροής σε Συρία, Γάζα, Λίβανο, Ανατολική Μεσόγειο και κατεχόμενη Κύπρο.

Κεντρικό θέμα της δεύτερης εκπομπής ήταν η ανάλυση του Ισραηλινού αναλυτή Σάι Γκαλ για το λεγόμενο σχέδιο «Ζαβουλών» και την επιχειρησιακή εκδοχή του, την «Οργή του Ποσειδώνα». Όπως παρουσιάστηκε, πρόκειται για μια νέα στρατηγική αντίληψη που θέλει το Ισραήλ να μην εξαρτάται από καμία πύλη ή διαδρομή που μπορεί να ελέγχεται από την Τουρκία. Λιμάνια, εναέριος χώρος, ενέργεια, καλώδια επικοινωνιών, εμπόριο, εφοδιαστικές αλυσίδες και ασφάλεια εντάσσονται πλέον σε ένα ενιαίο πλαίσιο αποτροπής.

Σύμφωνα με την ανάλυση που παρουσιάστηκε, αν η τουρκική κατοχή στην Κύπρο εξελιχθεί σε άμεση επιχειρησιακή απειλή, τότε παύει να είναι μόνο κυπριακό ζήτημα και μετατρέπεται σε ζήτημα που αφορά και το Ισραήλ. Η Κύπρος παρουσιάζεται ως κομβικό σημείο, ακόμη και ως «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» της Ανατολικής Μεσογείου για την ισραηλινή στρατηγική.

Η εκπομπή στάθηκε ιδιαίτερα και στον ενεργειακό αποκλεισμό της Τουρκίας. Το East Mediterranean Gas Forum, με Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ και ΗΠΑ σε κεντρικό ρόλο, παρουσιάζεται πλέον όχι μόνο ως ενεργειακή πλατφόρμα, αλλά ως πολιτικό και στρατηγικό σχήμα συνεργασίας. Η Τουρκία, η οποία δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, βρίσκεται εκτός τραπεζιού αποφάσεων, γεγονός που προκαλεί έντονο εκνευρισμό στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην ηλεκτρική διασύνδεση, την οποία η Άγκυρα πολεμά συστηματικά, όπως φάνηκε και από τις τουρκικές κινήσεις στην περιοχή της Κάσου. Η εκπομπή υπογράμμισε ότι κάθε αγωγός, κάθε καλώδιο και κάθε διαδρομή που παρακάμπτει την Τουρκία μειώνει τη δυνατότητα εκβιασμού της Άγκυρας.

Παράλληλα, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας αναφέρθηκε σε πληροφορίες για τρομοκρατικά δίκτυα που σχεδίαζαν επιθέσεις κατά ισραηλινών στόχων σε Ελλάδα και Κύπρο. Στο επίκεντρο των ερευνών, όπως ειπώθηκε, βρίσκονται επαφές υπόπτων στην Τουρκία, με τις αρχές να εξετάζουν ευρύτερο πανευρωπαϊκό δίκτυο που φέρεται να συνδέεται με σχεδιασμούς εναντίον ισραηλινών στόχων.

Στην εκπομπή τέθηκε επίσης το ζήτημα των F-35 και F-16 που επιδιώκει να επαναφέρει στο τραπέζι ο Ερντογάν στις επαφές του με τον Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο, όπως τονίστηκε, το ισραηλινό μήνυμα είναι κάθετο: κανένα τουρκικό F-35. Παράλληλα, αναφέρθηκε ότι η ελληνική διπλωματία έχει ενημερώσει φίλους και συμμάχους για τις τουρκικές κινήσεις στην περιοχή.

Στο ευρύτερο γεωπολιτικό κάδρο μπήκαν και τα ελληνικά drones, με αναφορά στη θεμελίωση νέου εργοστασίου παραγωγής μη επανδρωμένων αεροπορικών συστημάτων στη Μαλακάσα και στη δημιουργία σχολής εκπαίδευσης χειριστών drones στην Τρίπολη. Η εκπομπή παρουσίασε την εξέλιξη αυτή ως μέρος της προσπάθειας για ενίσχυση ελληνικών εγχώριων δυνατοτήτων.

Τέλος, έγινε αναφορά και στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα μαχητικού 6ης γενιάς FCAS, το οποίο φέρεται να οδηγείται σε κατάρρευση λόγω της σύγκρουσης Dassault–Airbus, αλλά και στις πληροφορίες ότι η Ινδία επιχειρεί να μπει στο παιχνίδι με τη Γαλλία. Το θέμα συνδέθηκε με τη μεγάλη μάχη για την αμυντική τεχνολογία του μέλλοντος και την ανάγκη η Ελλάδα να παρακολουθεί τέτοιες εξελίξεις.

Το βασικό συμπέρασμα της εκπομπής είναι σαφές: η Ανατολική Μεσόγειος επανασχεδιάζεται. Το Ισραήλ περνά σε πιο επιθετική στρατηγική έναντι της Τουρκίας, η Ελλάδα και η Κύπρος αποκτούν αναβαθμισμένο ρόλο, ενώ η Άγκυρα βλέπει να περιορίζεται ενεργειακά, διπλωματικά και στρατηγικά.